Murad

Murad, Arapça Murād (مراد) — r-w-d (istek, dilek, arzu) kökünün edilgen-sıfat-fiil formu — istek, dilek, arzu, talep, klasik halk-Arapça-Türkçe söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir; Murat adının yan-form söz-yapısının söz-yansıması yan-formudur (bk. Murat maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde t/d yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-bağlanır). Aynı kök-ailesinden al-irāda (irade), al-Murīd (irade-eden — klasik halk-tasavvuf söz-yapısı; mürid — tasavvuf-pîrine-bağlanan-yan-yapı söz-yapısı), al-Murād (istenen, arzu-edilen), al-Marād (yan-form söz-yapısı), al-Murshid (yol-gösteren-pîr; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı; bk. Mürşide maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. *En bilinen taşıyıcılarından Sultan Murat I-V Osmanlı pâdişâhları***: I. Murat (Hüdâvendigâr, saltanat 1362-1389; Kosova-Savaşı 1389), II. Murat (saltanat 1421-1444, 1446-1451; Edirne-İstanbul söz-yapısı), III. Murat (saltanat 1574-1595), IV. Murat (Bağdat-Fâtihi, saltanat 1623-1640), V. Murat (saltanat 1876, klasik halk-Osmanlı son-yan-yapı söz-yapısı). 147 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #434 sıradadır.

Arapça Murād (مراد), r-w-d ("istek, dilek, arzu, klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünde r-w-d kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-irāda — irade, al-Murīd — irade-eden; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı; mürid — tasavvuf-pîrine-bağlanan-yan-yapı söz-yapısı, al-Murād — istenen, arzu-edilen, al-Marād — yan-form söz-yapısı, al-Murshid — yol-gösteren-pîr; klasik halk-tasavvuf söz-yapısı; bk. Mürşide maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada, al-irādiyya — yan-form söz-yapısı, al-Murīdiyya — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün edilgen-sıfat-fiil formu — istek, dilek, arzu, talep, klasik halk-Arapça-Türkçe söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Murat adının yan-form söz-yapısının söz-yansıması yan-formudur (bk. Murat maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde t/d yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması; Murad yan-form söz-yapısı klasik halk-Osmanlı-Arapça yan-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-bağlanır — özellikle Osmanlı pâdişâhları için Sultan Murad-Hân onursal-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır). Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-irāda (irade) doktrini klasik halk-Sünni-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır; al-Murīd-al-Murshid (mürid-mürşid çifti) klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-İslamî kelâm-jargonunda al-irāda al-ilāhiyya (ilâhî-irade) ve al-irāda al-juz'iyya (cüz'î-irade) iki-yan-form söz-yapısı klasik halk-Sünni-Şîî kelâm söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcıları: (1) Sultan I. Murat-Hüdâvendigâr (1326-1389, saltanat 1362-1389) — klasik Osmanlı pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; Hüdâvendigâr (Hüdâ-egemen) onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; 1389 Kosova-Savaşı'nda Sırp asilzâdesi Miloš Obilić tarafından şehit-edildi yan-bağlanır; klasik Osmanlı tarih-söz-örgüsünde Hüdâvendigâr-Sancağı (Bursa) yan-form söz-yapısı yan-bağlanır; (2) Sultan II. Murat (1404-1451, saltanat 1421-1444, 1446-1451) — klasik Osmanlı tarih-söz-örgüsünün söz-merkezindeki figürü; Edirne-İstanbul söz-yapısı, Varna-Savaşı (1444), Kosova-Savaşı (1448) yan-bağlanır; oğlu Fâtih Sultan Mehmed'in babası yan-bağlanır; (3) Sultan III. Murat (1546-1595, saltanat 1574-1595) — klasik Osmanlı pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; (4) Sultan IV. Murat-Bağdat-Fâtihi (1612-1640, saltanat 1623-1640) — klasik Osmanlı pâdişâh-onursal söz-yapısının söz-merkezi figürü; 1638'de Bağdat-Seferi yan-bağlamı yan-bağlanır (klasik halk-Osmanlı-Safevî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi); (5) Sultan V. Murat (saltanat 1876, 93-gün) — klasik halk-Osmanlı son-yan-yapı söz-yapısı; (6) Murat Reis (1534-1638 — klasik Osmanlı denizcilik figürü; bk. Reis maddesi yan-form söz-örgüsü). Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Murad-ı Mevlâ (Mevlâ-Murâdı), Murad-ı Hudâ (Hudâ-Murâdı), Murad-ı Yâr (Yâr-Murâdı) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Murâd / Murad / Murat yan-formlarında yerleşmiştir.