Musa

Musa, İsrailoğullarını Mısır esaretinden kurtaran ve onlara kutsal yasalarını getiren peygamberin adıdır; Tevrat'ta Moşe, Kur'an'da Musa diye geçer. İslam, Yahudilik ve Hristiyanlığın ortak peygamberidir. Adın kökeni kesin olarak açıklanamamıştır; Firavun sarayında büyüdüğü için Eski Mısırca mose ('oğul') sözcüğünden gelmiş olabileceği düşünülür. Kur'an'da adı 136 kez geçer; Hz. Muhammed dışında en çok anılan peygamberdir. TÜİK kayıtlarında Musa ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1851 yılında 18. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 106. sırayla listelenmektedir.

Musa adının kökeni kesin olarak açıklanamamıştır; en çok üzerinde durulan ihtimal Eski Mısır dilidir. Mısırcada mose/mos ('doğmuş, oğul') sözcüğü pek çok adın yapı taşıdır: Tut-mose (Tutmosis, 'Tot'un oğlu'), Ah-mose (Ahmes, 'Ay'ın oğlu') ve Ra-mose ('Ra'nın oğlu') bu sözcüğü taşır; aynı öğe -mses biçiminde Ramses gibi firavun adlarında da görülür. Hz. Musa firavunun sarayında büyütüldüğü için adının ona verilmiş Mısırca bir ad olabileceği düşünülür, ama bu kesinleşmiş değildir. İbranicede ad Moşe biçimindedir; Tevrat adı maşah (sudan çıkarmak) fiiline bağlayarak 'sudan çekilmiş olan' diye açıklar (Çıkış 2:10) ve bu açıklama geleneklerde yaygındır. Arapçaya Süryani Hristiyan ve Yahudi geleneği üzerinden Musa biçiminde geçmiş, Kur'an'da bu biçim yerleşmiştir. Türkçeye de İslam'la birlikte Arapça biçimden girmiştir. Sözlüklerde 'bir vasiyeti yerine getirmekle görevli kimse' anlamıyla geçen musa ise Arapçadan gelen, sesçe aynı ama ayrı bir sözcüktür.