Onur
Anlam ve Köken
Onur, Türkçe onur sözcüğünden gelir ve "şeref, kişisel saygınlık, başı dik durabilme hâli" anlamını taşır. 1930'lar Türk Dil Kurumu dil reformu sürecinde Arapçadan gelen şeref ve haysiyet sözcüklerine öz Türkçe karşılık olarak önerilen bu modern türetme, Cumhuriyet dönemi öz-değer sözcük dağarcığının temel parçalarından biri olup 1997'de Türkiye'nin #4 en popüler erkek ismi konumuna ulaşmıştır.
Türkçe onur sözcüğünün etimolojik kökeni tartışmalıdır. Bir görüşe göre Eski Türkçe onmak/ongmak (düzelmek, mutlu olmak, başarılı olmak) kökünden türemiş öz Türkçe bir oluşumdur. Başka bir görüşe göre ise Latince honor (şeref) sözcüğünün Fransızca honneur üzerinden 1930'lar dil reformu sürecinde Türkçeye alınıp şeref karşılığı önerildiği öne sürülür. Kelimenin Türkçe onomastik-edebi literatürdeki ilk belgelenmiş kullanımları 1935-1940 dönemine denk gelir — Türk Dil Kurumu'nun öz Türkçe türetmeler sürecinde şeref, haysiyet, izzet-i nefs gibi Arapça kökenli kavramlara öz Türkçe alternatifler üretme çabasının parçasıdır. Aynı dönem türetmeleri: umut, özgür, bilinç, duygu, özlem, barış. Özel ad olarak kullanımı 1940'lar sonrası başlamış, 1980-2000 kuşağında zirveye ulaşmıştır.
Popülerlik
Onur, 1935'ten bu yana TÜİK kayıtlarında görülen ancak 1970'lere kadar 100-300. sıralarda düşük-orta sıklıkta kullanılan bir öz Türkçe erkek ismiydi. 1979'da top-100'e girdi (#90), 1982'de top-50'ye (#50), 1990'da top-20'ye (#20) yükseldi ve 1997'de #4 ile Türkiye'nin dördüncü en popüler erkek ismi konumuna ulaştı. 2000 sonrası modern-kısa-klasik erkek isimlerinin (Ahmet, Yusuf, Emir gibi) yeniden yükselişiyle birlikte dramatic bir geri çekilme süreciyle 2025'te #216 sıraya geldi. Umut, Barış, Özgür ile birlikte 1980-2010 kuşağının belirleyici öz Türkçe-soyut-değer erkek isimlerinden biri olarak Türk kültürel hafızasındaki yerini koruyor.
Popülerlik Trendi
DüşüyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Türkiye Cumhuriyeti dil reformu ve öz-değer isim kuşağı
Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde 1932'de kurulan Türk Dil Kurumu'nun öz Türkçe türetme çalışmaları döneminde onur, umut, özgür, barış, bilinç, duygu gibi soyut-değer sözcükleri dilimize kazandırıldı — bu sözcük kuşağı Cumhuriyet'in ikinci on yılında aydın-sol kuşakların adlandırma tercihlerinin çekirdeğini oluşturdu. Nurullah Ataç'ın 1940'lar-1950'ler dil denemeleri, Tahsin Banguoğlu'nun dilbilgisi çalışmaları ve Türk edebiyatçılarının (Orhan Veli, Melih Cevdet Anday) bu yeni sözcükleri şiire taşıması, bu türetmelerin kültürel yerleşimini sağladı. Onur kelimesinin 1980'ler sonrası özel ad olarak yaygınlaşması, bu 30-40 yıllık dil-edebiyat sürecinin onomastik uzantısıdır.
Modern Kültürde
Onur Saylak
Oyuncu · 1977Türk oyuncu ve yönetmen (d. 1977). 2000'ler-2010'lar Türk dizilerinde çok sayıda rolüyle tanındı; 2017'den itibaren yönetmenlik kariyerine geçerek Bir Başkadır (2020, Netflix) ve Uysallar (2016) gibi yapımları yönetti. Özellikle Berkun Oya ile birlikte yönetmenlik üstlendiği Bir Başkadır — Netflix'in erken Türk orijinal dizilerinden biri — ismin 2020'ler kültürel görünürlüğüne katkı sağladı.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Türkçe (kaynak)Onur
- Latince (olası akraba)Honor
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- AzericeOnur
Ünlü İsimdaşlar
Onur Kıvrak
futbolcuTürk futbolcu
Onur Bulut
futbolcuTürk futbolcu (1994-günümüz)
Onur Balkan
bisiklet sporcusuOnur Tuna
oyuncuTürk oyuncu və Müzisyen
Onur İsmi En Yaygın Hangi İllerde?
TÜİK 2025 verilerine göre Onur isminin en çok kullanıldığı iller.