Özbek, Türkçe 'öz bey, kendi kendinin beyi' demektir; Oğuz Kağan'a boyun eğmeyen Özbek boyunun ve Altın Orda hükümdarı Özbek Han'ın adıdır. Türkiye'de daha az bilinen, özgün bir isimdir (TÜİK 2011: #514).
Deneyin
Özbek İsminin Anlamı ve Kökeni
Özbek, Türkçe öz ve bek (bey) sözcüklerinden oluşan eski bir addır ve 'öz bey, kendi kendinin beyi, başına buyruk' anlamına gelir. Oğuznamelere göre Özbekler, Oğuz Kağan'ın egemenliğine boyun eğmeyi reddedip kendi kendilerinin beyi olmayı seçen Türk topluluklarıydı. Erken dönem Anadolu Türkçesinde sık görülen bir kişi adıydı; Altın Orda'nın ünlü hükümdarı Özbek Han da bu adı taşır. TÜİK kayıtlarında Özbek ismine ilk olarak 1932 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1935 yılında 305. sırayla zirvesine çıkmıştır. En son 2011 yılı verilerinde 514. sırayla görülmüştür.
Özbek, Türkçe öz (asıl, kendi) ile bek (bey; hükümdar unvanı, saygın kişi) sözcüklerinden kurulur ve 'öz bey, kendi kendinin beyi' anlamını verir. Oğuznamelerdeki anlatıya göre bu ad, Oğuz Kağan'a boyun eğmeyi reddeden ve kendi beyliğini seçen Türk topluluklarına verilmiştir. Ad tarihte bir kişi adı olarak da yaygındı: 14. yüzyılda Altın Orda'yı yöneten ve İslam'ı ülkesinde yayan Özbek Han bunların en ünlüsüdür; bir görüşe göre Özbek halkının adı da bu handan yayılmıştır. 16. yüzyılın başında Özbek aşiretleri Semerkant havzasını ele geçirerek Çağatay ve Timur soyundan gelen devletlere son verdi; bugünkü Özbekistan'ın adı bu kavimden gelir. Türkiye'de Özbek adını taşıyan on iki kadar köy ise modern Özbekistan Özbekleriyle ilgili görünmez.
Bu ay çok bakılan unisex isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Özbek İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
İsimler kişiliği tayin etmez; yine de her ad, hem anlamı hem de taşıdığı tarih yüzünden belli özellikleri akla getirir. Özbek deyince öne çıkan iki özellik:
Asalet
İsmin ilk akla getirdiği şey asalet — ağırbaşlı, saygı gören, sesini yükseltmeden kendini kabul ettiren bir duruş.
Cesaret
Kimsenin gönüllü olmadığı anda öne çıkan ve sonucunu da üstlenen bir tavır. Cesaretin ölçüsü burada gürültü değil, atılan adım.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Özbek, 1932'de kayıtlara girdi ve 1935'te 305. sırayla en yüksek yerini gördü. 1950'lerin ortasından sonra 420 ile 570 arasındaki sıralara indi; seyrek ama uzun süre kesintisiz seçilen bir ad olarak kaldı. Hem kız hem erkek çocuklara verilen ad, TÜİK listesinde en son 2011'de, 514. sırada görünür; bağımsızlık çağrışımlı eski bir Türk adı olarak bugün nadir bir tercihtir.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 220.000 kişiden biri
- 376 erkek · 9 kadın
- Çok nadir — 500 kişiden az
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Özbek adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Özbek adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Tarihi Figürler
Özbek Han
Altın Orda hanı, 1313-1340Altın Orda'nın (Cuci Ulusu) en uzun süre hüküm süren hanı. 1320 dolaylarında Müslüman olup Muhammed adını aldı ve İslam'ı Deşt-i Kıpçak'ın tamamına yaydı; onun döneminde Altın Orda dönemin sayılı İslam merkezlerinden birine dönüştü. Rus knezleri arasındaki rekabette Moskova'yı destekleyip İvan Daniloviç'i büyük knez tayin etti. Bastırdığı paralarda es-Sultânü'l-a'zam Gıyâseddin Muhammed Özbek Han el-Âdil unvanı yer alır.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (kaynak)Özbek
- Azerbaycan TürkçesiÖzbək
- Özbekçe (halk adı)Oʻzbek (Ўзбек)
- KazakçaÖzbek