Özlem
Anlam ve Köken
Özlem, Türkçe özlem sözcüğünden gelir ve "bir kişi veya şeye duyulan aşırı görme-kavuşma arzusu, hasret" anlamını taşır; özlemek fiilinin ad türevidir. Türk Dil Kurumu'nun 1930'lar-1940'lar dil reformu sürecinde Arapçadan gelen hasret sözcüğüne öz Türkçe karşılık olarak önerilen bu türetme, modern Türk duygu-sözcük dağarcığının temel parçalarından biri olup 1978'de Türkiye'nin #5 en popüler kız ismi konumuna ulaşmıştır.
Türkçe özlem, özlemek (uzakta olan birini/bir şeyi özleyerek görmeyi dilemek) fiilinden -m ad yapım ekiyle türetilmiştir. Özle- kökü Eski Türkçe üz (kendi, öz, ruh) kelimesinden gelen özlemek (kendini bir şeye yönlendirmek, ruhen özlemek) fiilidir; aynı kökten Türkçe öz (kendi, iç, ruh), özlük (kişisel kimlik), özenmek (özlem duymak) sözcükleri gelir. Kelime 1930'lar-1940'lar Türk Dil Kurumu dil reformu sürecinde hasret (Arapça), iştiyak (Arapça) sözcüklerine öz Türkçe karşılık olarak öne çıkarıldı. Aynı dönemin diğer türetmeleri: umut, özgür, barış, bilinç, duygu, onur. Özel ad olarak kullanımı 1950'ler sonrası başlamış, 1975-1985 öz Türkçe kadın isim dalgasının simge örneklerinden biri olmuştur.
Popülerlik
Özlem, 1944'ten bu yana TÜİK kayıtlarında görülen ancak 1960'lara kadar 200-400. sıralarda düşük sıklıkta kullanılan bir öz Türkçe kadın ismiydi. 1969'da top-100'e girdi (#97), 1972'de top-50'ye (#49), 1974'te top-20'ye (#15), 1975'te top-10'a (#9) yükseldi ve 1978'de #5 ile Türkiye'nin beşinci en popüler kız ismi konumuna ulaştı. 1980-2000 arası top-20 içinde dayanıklı bir konum korudu; 2000 sonrası modern-kısa kız isimlerinin yükselişiyle birlikte dramatic bir geri çekilme süreciyle 2025'te #254 sıraya geldi. Duygu, Özgür, Umut ile birlikte 1970-2000 kuşağının belirleyici öz Türkçe soyut-duygu kadın isimlerinden biri olarak kültürel hafızadaki yerini koruyor.
Popülerlik Trendi
DüşüyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Türk modernist şiirinde özlem teması — Orhan Veli ve Nâzım Hikmet
Türk modernist şiirinin merkez temalarından biri olan özlem kavramı, Nâzım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları (1941-1961) destansı şiirinde sürgün-yurt özlemi, Orhan Veli'nin Garip (1941) hareketinde gündelik-duygusal özlem, Cahit Sıtkı Tarancı'nın Otuz Beş Yaş (1946) şiirinde geçen zaman-özlemi olarak işlendi. Bu üç şairin eserleri, özlem kelimesinin Türk edebi hafızasındaki soyut-duygusal yükünün temelini atar. Modern Türk popüler şarkı geleneğinde (Sezen Aksu'nun Belalım şarkısından Tarkan'ın eserlerine) özlem sürekli geri dönen merkezi bir duygu-motiftir.
Modern Kültürde
Özlem Türeci
Spor · 1967Türk-Alman tıp doktoru, immünolog ve biyoteknoloji girişimcisi (d. 1967). Eşi Uğur Şahin ile birlikte 2008'de kurdukları BioNTech şirketiyle mRNA teknolojisini geliştirdiler ve 2020'de Pfizer ile ortaklaşa dünyanın ilk onaylı COVID-19 aşısını (Comirnaty/Pfizer-BioNTech) üretme başarısını gösterdiler. Almanya'nın en yüksek devlet nişanı olan Büyük Liyakat Nişanı sahibidir (2021). İsmin 20. yüzyıl sonu-21. yüzyıl başı küresel bilim sahnesindeki en görünür taşıyıcısıdır.
Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (kaynak)Özlem
- AzericeÖzləm
Ünlü İsimdaşlar
Özlem Türkbağ
Avukat / AktivistTürkiye'de insan hakları alanında çalışan tanınmış bir avukattır.
Özlem Conker
OyuncuTürk televizyon ve sinema dünyasında rol almış başarılı bir oyuncudur.
Özlem Yıldız
OyuncuBirçok Türk dizisinde başrol oynayan tanınmış bir Türk oyuncusudur.
Özlem Tekin
MüzisyenTürk rock müziğinin önemli isimlerinden biri olan başarılı bir şarkıcı ve söz yazarıdır.
Özlem İsmi En Yaygın Hangi İllerde?
TÜİK 2025 verilerine göre Özlem isminin en çok kullanıldığı iller.