Sadullah

Sadullah, Arapça compound: Sa'd (سعد — saadet, mutluluk; s-'-d kökünden) ve Allāh (الله — el-İlâh) sözcüklerinin terkibinden Allah'ın-saadetli-kıldığı, Allah-tarafından-mutlu-yapılan anlamlarına gelir. Aynı kökten al-su'adā' (mutlular; Hud 11:108 Wa-ammā lladhīna su'idū fa-fī al-jannati), al-Sa'īd (mutlu, kutlu — Saide adının dişil-formu), as'ada (Form IV: mutlu-etti), al-mas'ūd (mutlu-edilmiş, kutlu) türetilmiştir. Klasik İslamî saray-edebî söz-dağarcığında Sa'd- başlangıçlı ad-ailesi (Sa'duddin, Sa'düddevle, Sa'dullah, Sa'dettin) Selçuklu-Memlûk-Osmanlı yöneticilerinin onursal-mertebe-lakap kategorisindedir. Compound theofor karakterli klasik dindar erkek-adıdır; -ullah sonlu compound ad-ailesinin (Abdullah, Hayrullah, Nurullah, Feyzullah, Sadullah, Hibetullah) saygın bir üyesi şeklinde yerleşmiştir. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #433 sıradadır.

Arapça Sa'd Allāh (سعد الله) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: sa'd ("saadet, mutluluk; baht-açıklığı; klasik Arap-astrolojik söz-dağarcığında al-su'ūd — uğurlu-yıldızlar grubu: Sa'd al-Su'ūd, Sa'd al-Bula', Sa'd al-Akhbiya, Sa'd al-Dhābih"; s-'-d kökünden — aynı aileden al-Sa'īd — mutlu-kutlu, al-su'adā' — mutlular Hud 108, as'ada — Form IV mutlu-etti, al-mas'ūd — mutlu-edilmiş kutlu, al-Sa'da — sa'd-yıldızı dişil-form, al-isti'ād — sa'd-istemek) ve Allāh ("el-İlâh, Yüce-Yaratıcı"). Birleşim Sa'd Allāh / Sadullah = "Allah'ın-saadetli-kıldığı; Allah-tarafından-mutlu-yapılan". Klasik İslamî saray-edebî söz-dağarcığında Sa'd- başlangıçlı ad-ailesi (Selçuklu-Memlûk-Osmanlı onursal-mertebe-lakap kategorisinin parçası) yöneticiler-ulema kadroları için Sa'duddevle (devletin-saadeti), Sa'duddin (dinin-saadeti), Sa'düddunyâ (dünyanın-saadeti) gibi compound onursal-sıfatlarda yer alır. Sadullah özellikle Osmanlı saray-bürokrasi-ulema kadrolarının dindar erkek-adlandırma kategorisinde 14-19. yüzyıllar boyunca sıkça kullanıldı; klasik -ullah sonlu compound ad-ailesinin (Abdullah, Emrullah, Nurullah, Feyzullah, Hayrullah, Sadullah, Hibetullah, Lutfullah, Şükrullah) saygın bir üyesidir. Ünlü tarihsel-figürlerden Sadullah Paşa (1838-1891 — Osmanlı diplomatı, Berlin sefiri), Sadullah Bey (klasik Osmanlı şair-bürokrat) gibi figürler bu adın taşıyıcılarıdır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Sadullah formunda yerleşmiştir.