Safa

Safa, Türkçe halk-yumuşak-söyleyişle Arapça al-Ṣafā (الصفا) — ṣ-f-w (saf-olmak; berrak-olmak; gönül-rahatlığı-içinde-olmak) kökünden — gönül-rahatlığı, saf-temiz-mü'min, manevî-saflık-yansıtan anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gönül rahatlığı, rahatlık, kaygısız ve sakin olma manasında nitelendirir. Cross-ref: bk. Sefa maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Bakara 158 (Inna al-Ṣafā wa al-Marwata min sha'ā'iri'llāh). Safa yan-formu Sefa'nın yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısının söz-yansıması; klasik halk-türkçesinin yumuşatma-eğilimi yan-yorumla e-a yan-form-yan-örgülü söz-yapısının söz-yansıması. Aynı kök-ailesinden al-Ṣafā ("Mekke-Mescid-i Harâm'da Safâ-tepesi; klasik İslamî hac-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; al-sa'y bayna al-Ṣafā wa al-Marwa — Safâ-Merve arası sa'y-koşusu yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge"; Bakara 2:158 Inna al-Ṣafā wa al-Marwata min sha'ā'iri'llāh fa-man ḥajja al-bayta awi-'tamara fa-lā junāḥa 'alayhi an yaṭṭawwafa bi-himā — "Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın işâretlerindendir"; bk. Sefa, Zemzem maddeleri yan-form söz-örgüsü), al-ṣafw ("saflık; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), al-Ṣafiyy ("saf, seçilmiş; klasik İslamî söz-örgüsünde Ādam Ṣafiyy Allāh — Hz. Âdem'in onursal-lakabı, al-Muṣṭafā — seçilmiş, Hz. Peygamber'in onursal-lakabı; bk. Mustafa yan-form söz-örgüsü") yan-örgüsü oluşur. Bakara Suresi 2:158 ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağıdır (bk. Sefa maddesi söz-örgüsü). 102 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #426 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Safa, Arapça al-Ṣafā (الصفا) — ṣ-f-w ("saf-olmak; berrak-olmak; gönül-rahatlığı-içinde-olmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde saflık-rahatlık kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden — gönül-rahatlığı, saf-temiz-mü'min, manevî-saflık-yansıtan. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gönül rahatlığı, rahatlık, kaygısız ve sakin olma manasında nitelendirir. Cross-ref: bk. Sefa maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Bakara 158 Inna al-Ṣafā wa al-Marwata min sha'ā'iri'llāh yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı. Safa yan-formu Sefa'nın yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısının söz-yansıması; klasik halk-türkçesinin yumuşatma-eğilimi yan-yorumla e-a yan-form-yan-örgülü söz-yapısının söz-yansıması; Anadolu Doğu-Karadeniz-Doğu-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinin yan-yumuşak-söyleyiş söz-yapısının söz-yansıması. Aynı kök-ailesinden al-Ṣafā ("Mekke-Mescid-i Harâm'da Safâ-tepesi; klasik İslamî hac-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; al-sa'y bayna al-Ṣafā wa al-Marwa — Safâ-Merve arası sa'y-koşusu yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge — Hz. Hâcer'in Hz. İsmâ'îl ile susuzluk-deneyimi yan-bağlamı, bk. Zemzem maddesi söz-örgüsü"; Kur'an'da Bakara 2:158 Inna al-Ṣafā wa al-Marwata min sha'ā'iri'llāh fa-man ḥajja al-bayta awi-'tamara fa-lā junāḥa 'alayhi an yaṭṭawwafa bi-himā wa-man taṭawwa'a khayran fa-inna'llāha shākirun 'alīm — "Şüphesiz Safâ ile Merve, Allah'ın işâretlerindendir; kim hac veya umre yaparsa, onların etrafında dolaşmasında bir-sakınca yoktur"; bk. Sefa, Zemzem maddeleri yan-form söz-örgüsü), al-ṣafw ("saflık; klasik halk-Arapça söz-yapısı; ṣafw al-qalb — kalb-saflığı yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı"), al-Ṣafiyy ("saf, seçilmiş; klasik İslamî söz-örgüsünde Ādam Ṣafiyy Allāh — Hz. Âdem'in onursal-lakabı yan-bağlamlı söz-yapısı; al-Muṣṭafā — seçilmiş, Hz. Peygamber'in onursal-lakabı; bk. Mustafa yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı söz-merkezi söz-yapısı"), al-iṣṭifā' (yan-form söz-yapısı; seçilme), al-Muṣṭafawn ("seçilenler — klasik İslamî onursal-grup yan-form söz-yapısı"), al-Ṣūfiyy ("sufî; klasik tasavvuf-pîr söz-yapısının söz-yapısı; aynı kök-ailesinden yan-yorumla yan-bağlanır"; klasik tasavvuf-doktrininin söz-yapısı), al-Ṣafāwa (yan-form söz-yapısı; saflık) yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Ṣafā-i ḥaqīqat (hakikat-saflığı), Ṣafā-i bâṭın (iç-saflık), Ṣafā-i 'aşk (aşk-saflığı), Ṣafā-i Hudâ (Hudâ-saflığı) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-imgeleridir; Pers-Türk divan-şiir geleneğinde sevgili-tasviri, manevî-saflık söz-imgesi şeklinde işlenir. Safa özellikle dindar-eğitimli Anadolu (özellikle Doğu-Anadolu Kürt-Türk-İslam ailelerinin) sevdiği klasik erkek-adı yumuşak-söyleyiş yan-formu şeklinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Anadolu yumuşak-söyleyişiyle Sefa / Safa / Saffā yan-formlarında yerleşmiştir.