Şeyda
Anlam ve Köken
Şeyda, aşkın verdiği derin sarhoşlukla aklını yitirmiş, sevdası uğruna kendinden geçmiş kişiyi tanımlar. Farsça kökenli bu sözcük, Türk divan şiirinde âşığın çaresiz ve coşkulu halini betimlemek için sıkça kullanılmış; özellikle bülbülün güle olan çılgın aşkını anlatmada başvurulan bir imgedir.
Farsça šeydā (شیدا) — "aşktan-aklını-yitirmiş, sevdalı-çıldırmış, deli-divane" anlamındaki sıfattır. Proto-İran čid- (parlamak, parıldamak) kökünden; aşkın-parlamasıyla-aklın-kararması imgesi klasik-Fars-şiir estetiğinin tipik-metaforlarından biri. Klasik-Fars-Arap-Türk divan-şiirinin standart-sevgili-nitelemelerinden: şeydā-yı aşk (aşkla-çıldırmış), bülbül-i şeydā (aşkla-çıldırmış bülbül — gül-bülbül efsanesinde bülbülün gül-uğruna-kendinden-geçmesi) gibi tamlamalar. Mecnun'un Leyla-uğruna çıldırmış-hâli de şeydā sıfatıyla tanımlanırdı. Osmanlı divan-şiirinden Türk-Cumhuriyet döneminin kadın-ad havuzuna 1994'te #90 zirvesiyle taşındı.
Popülerlik
Şeyda, 1994'te #90 ile zirvesine ulaşan Cumhuriyet-modern Türk kadın-ad havuzunun klasik-Fars divan-estetik üyelerinden biri. Divan-şiirinin aşkla-çıldırmış sevgili imgesinin modern-ad formunda yeniden-üretilmesinin örneği. 2020'lerde yükseliyor trendinde (2021 #439 → 2025 #379) divan-estetik kadın-isimlerin yeniden-değerlendirilmesinin parçası.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Divan Şiirinde Şeyda-Mecnun İmgesi
Klasik-Osmanlı-Fars divan şiirinde şeydā ve mecnun ikilisi aşkın-akıl-yitirmesi-ve-gönül-teslimiyeti temalarının iki-kutbunu temsil eder. Fuzulî'nin Leyla vü Mecnun'unda, Nedîm'in gazellerinde, Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk'ında şeydā-yı-aşk (aşkın-deli-ettiği) tamlaması yüzlerce-kez geçer. Gül-bülbül efsanesinde bülbül-i şeydā aşkla-çıldırmış-bülbülün gül-uğruna-kendinden-geçmesini anlatır — Türk-tasavvuf şiirinin ortak-metaforlarından.
Modern Kültürde
Şeyda (Türk pop şarkıları)
MüzikTürk pop ve sanat-müziği repertuarında Şeyda sözcüğü aşk-teması şarkılarda sıklıkla kullanıldı; klasik-divan estetiğinin modern-müzik diline-aktarımı olarak işlendi. 1990'lar Türk pop kadın-adları arasında Şeyda adının yaygınlaşmasında etkili oldu.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Farsça (kaynak)Šeydā (شیدا)
- UrducaShaida (شیدا)
- Azerbaycan TürkçesiŞeyda
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- ArapçaŠaydāʾ (شيداء)