Şeyda
Şeyda İsminin Anlamı ve Kökeni
Şeyda, aşkın verdiği derin sarhoşlukla aklını yitirmiş, sevdası uğruna kendinden geçmiş kişiyi tanımlar. Farsça kökenli bu sözcük, Türk divan şiirinde aşığın çaresiz ve coşkulu halini betimlemek için sıkça kullanılmış; özellikle bülbülün güle olan çılgın aşkını anlatmada başvurulan bir imgedir.
Farsça şeyda — "aşktan aklını yitirmiş, sevdalı çıldırmış, deli divane" anlamındaki sıfattır. Ana İran çid- (parlamak, parıldamak) kökünden; aşkın parlamasıyla aklın kararması imgesi klasik Fars şiir estetiğinin tipik sembollerindan biridir. Klasik Fars Arap Türk divan şiirinin standart sevgili nitelemelerinden: şeyda-yı aşk (aşkla çıldırmış), bülbül-i şeyda (aşkla çıldırmış bülbül — gül bülbül efsanesinde bülbülün gül uğruna kendinden geçmesi) gibi tamlamalar. Mecnun'un Leyla-uğruna çıldırmış hali de şeyda sıfatıyla tanımlanırdı.
Popülerlik
Şeyda, 1994'te #90 ile zirvesine ulaşan Cumhuriyet modern Türk kadın klasik adlandırmasının klasik Fars divan estetik üyelerinden biridir. Divan şiirinin aşkla çıldırmış sevgili imgesinin modern ad formunda yeniden üretilmesinin örneğidir. 2020'lerde yükseliyor trendinde (2021 #439 → 2025 #379) divan estetik kadın isimlerin yeniden değerlendirilmesinin parçasıdır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Divan Şiirinde Şeyda-Mecnun İmgesi
klasik Osmanlı-Fars divan şiirinde şeyda ve mecnun ikilisi aşkın-akıl-yitirmesi-ve-gönül-teslimiyeti temalarının iki kutbunu temsil eder. Fuzuli'nin Leyla vü Mecnun'unda, Nedim'in gazellerinde, Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk'ında şeyda-yı-aşk (aşkın deli ettiği) tamlaması yüzlerce kez geçer. Gül-bülbül efsanesinde bülbül-i şeyda aşkla çıldırmış bülbülün gül uğruna kendinden geçmesini anlatır — Türk tasavvuf şiirinin ortak sembollerindan.
Modern Kültürde
Şeyda (Türk pop şarkıları)
MüzikTürk pop ve sanat müziği repertuarında Şeyda sözcüğü aşk teması şarkılarda sıklıkla kullanıldı; klasik divan estetiğinin modern müzik diline aktarımı olarak işlendi. 1990'lar Türk pop kadın adları arasında Şeyda adının yaygınlaşmasında etkili oldu.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Farsça (kaynak)Šeydā
- UrducaShaida
- Azerbaycan TürkçesiŞeyda
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- ArapçaŠaydāʾ