Sezai
Sezai İsminin Anlamı ve Kökeni
Sezai, Farsça Seza'i sözcüğünden gelir; seza (layık, hak eden, münasip) köküne -i aidiyet ekinin getirilmesiyle "layık olan, hak edici" anlamlarına gelen klasik bir erkek adıdır. Klasik Pers-Türk divan şiirinde seza-yı vasl (kavuşmaya layık) ve seza-yı tahsin (övgüye layık) terkipleri sevgilinin estetik tasvirinde sıkça geçer. Aynı kökten seza-var (layık olan) sözcüğü gelir. Modern Türkçede Sezai yazımı yaygındır, Sezayi alternatif biçimi de kullanılır.
Farsça sazay / saza — uygun, yaraşır, münasip, layık anlamındaki sıfat isimdir. Saza Ana İran saz-/saz- (düzenlemek, uygun yapmak) kökünden gelir. Aynı kök ailesinden saz (müzik aleti; uyumlu ses), sazkâr (usta, uygun yapan), bi-saza (uygun olmayan) sözcükleri türer. Klasik Fars-Osmanlı divan şiirinde saza (uygunluk, yaraşırlık) makam uyumlu şiir söyleme becerisini ve dil sanatı ustalığını ifade eden estetik kavramdır.
Popülerlik
Sezai, 1874'ten itibaren TÜİK kayıtlarında görülen klasik Osmanlı erkek adlarındandır. 1885'te #157 ile zirvesine ulaştı. Şair, düşünür ve Diriliş hareketinin kurucu sesi Sezai Karakoç (1933-2021) adın 20. yüzyıl Türk edebiyatı ve İslamcı düşünce çevresindeki tanınan taşıyıcısıdır. Romancı Sami Paşazade Sezai (1859-1936) ise adın geç Osmanlı edebiyat tarihindeki erken örneklerindendir. 2020'lerden bu yana yavaş bir yeniden ilgi gören klasik adlardandır; 2025'te #434 sıradadır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Sezai Karakoç
1933-2021, Ergani-İstanbulTürk şair, düşünür ve siyasetçi; 20. yüzyıl Türk şiirinin ve İslami entelektüel geleneğin simge figürlerinden biridir. İkinci Yeni hareketinin (1950-60) merkezi üyelerindendi; Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, İlhan Berk ile birlikte modern Türk şiirinin dönüştürücü kuşağını oluşturdu. Diriliş (Diriliş Dergisi, 1960-1992) hareketi ile Türk İslami düşünce geleneğinin Cumhuriyet dönemi kurucu isimlerinden biri oldu. Mona Rosa (1952, genç lirizm), Hızırla Kırk Saat (1967, mistik destan), Leyla ile Mecnun (1980, modern yeniden yorum), Taha'nın Kitabı (1968) gibi şiir kitapları Türk şiirinin en derin mistik tonlu eserlerindendir. Düşünce kitapları (İslam'ın Dirilişi, Fizikötesi Açısından Ufuklar Ardı Uygarlık) Türk İslami modern düşünce geleneğinin temel metinleri. 2021'de vefatı Türk şiir ve-düşünce belleğinin büyük bir kayıp olarak değerlendirildi.
Edebiyatta ve Folklorda
Mona Rosa
Sezai Karakoç · 1952Sezai Karakoç'un genç yaşta (19 yaş) yazdığı lirik aşk şiiri; Türk şiir belleğinin en çok okunan ezberlenen aşk şiirlerinden biridir. Diriliş Yayınları'nda ilk kez yayımlanan şiir, modern Türk lirizminin klasik metinleri arasında yerini aldı.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Farsça (kaynak)Sazāy
- UrducaSazai
- Azerbaycan TürkçesiSəzai
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- ArapçaSazā