Vahdet

Vahdet, Arapça waḥda (وحدة) — w-ḥ-d (tek-olmak, bir-olmak) kökünden — yalnızlık, teklik, birlik, klasik İslamî tevhid-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yalnızlık, teklik, birlik manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Aḥad (Tek-Olan; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; Ihlâs 112:1 Qul Huwa'llāhu Aḥad), al-Wāḥid (Tek-Allah; bk. Vahide maddesi yan-form söz-örgüsü Sâd 65 yan-bağlamı), al-tawḥīd (tevhid; klasik İslamî kelâm-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı), al-waḥdāniyya (vahdâniyet), al-Mūḥid (yan-form söz-yapısı), al-Tawḥīd (Sûre adı 112 yan-form söz-yapısı), Vahdettin — Waḥdat al-Dīn compound (bk. Vahdettin maddesi yan-form söz-örgüsü), Vahide — al-Wāḥida dişil-yan-form söz-yapısı yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de wāḥid söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Bakara 2:163 Wa-ilāhukum ilāhun wāḥidun lā ilāha illā Huwa al-Raḥmānu al-Raḥīm — "İlâhınız tek-bir-ilâhtır; O'ndan başka ilâh yoktur; Rahmân, Rahîm'dir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî tevhid-doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (yan-form differentiation from Vahide maddesi'nin Sâd 65'inden — al-Wāḥida dişil-yan-form söz-yapısı). Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde waḥdat al-wujūd (vahdet-i vücûd; bk. Muhiddin maddesi İbn 'Arabī yan-form söz-örgüsü), waḥdat al-shuhūd (vahdet-i şuhûd) iki-yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-felsefe-jargonunun söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 103 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #439 sıradadır.

Arapça waḥda (وحدة), w-ḥ-d ("tek-olmak, bir-olmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde w-ḥ-d kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Aḥad — Tek-Olan; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, al-Wāḥid — Tek; bk. Vahide maddesi yan-form söz-örgüsü, al-tawḥīd — tevhid; klasik İslamî kelâm-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı, al-waḥdāniyya — vahdâniyet, al-Mūḥid — yan-form söz-yapısı, al-Tawḥīd — Sûre adı 112 yan-form söz-yapısı, waḥda — teklik, Vahdettin — Waḥdat al-Dīn compound; bk. Vahdettin maddesi yan-form söz-örgüsü, Vahide — al-Wāḥida dişil-yan-form söz-yapısı, Vehide — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünden — yalnızlık, teklik, birlik, klasik İslamî tevhid-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yalnızlık, teklik, birlik manasında nitelendirir. Kur'an-ı Kerîm'de wāḥid söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: (1) Bakara 2:163 Wa-ilāhukum ilāhun wāḥidun lā ilāha illā Huwa al-Raḥmānu al-Raḥīm — "İlâhınız tek-bir-ilâhtır; O'ndan başka ilâh yoktur; Rahmân, Rahîm'dir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî tevhid-doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (yan-form differentiation from Vahide maddesi yan-form söz-örgüsü Sâd 65 al-Wāḥidu al-Qahhār yan-bağlamı); (2) Bakara 2:133 Na'budu ilāhaka wa-ilāha ābā'ika Ibrāhīma wa-Ismā'īla wa-Isḥāqa ilāhan wāḥidan — "Senin ilâhına ve atalarınla İbrahim, İsmâ'îl ve İshak'ın ilâhına, tek ilâha ibâdet-edeceğiz" (bk. İsak maddesi yan-form söz-örgüsü Hûd 11:71 yan-bağlamı); (3) Sâd 38:65 Innamā anā mundhirun wa-mā min ilāhin illā'llāhu al-Wāḥidu al-Qahhār — "Ben ancak bir uyarıcıyım; Allah'tan, Tek ve Kahhâr olan'dan başka ilâh yoktur" (bk. Vahide maddesi yan-form söz-örgüsü); (4) Mâide 5:73 La-qad kafara lladhīna qālū inna'llāha thālithu thalāthatin wa-mā min ilāhin illā ilāhun wāḥid; (5) Ihlâs 112:1 Qul Huwa'llāhu Aḥad — "De ki: O Allah birdir" — klasik İslamî tevhid-Sûresi'nin söz-merkezindeki söz-imge (bk. Abdulsamet maddesi yan-form söz-örgüsü Ihlâs 112:2 Allāhu al-Ṣamad yan-bağlamı). Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde waḥdat al-wujūd (vahdet-i vücûd — İbn 'Arabī'nin söz-merkezi tasavvuf-felsefe doktrini; bk. Muhiddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), waḥdat al-shuhūd (vahdet-i şuhûd — İmâm Rabbânî yan-bağlamı; klasik halk-Sünni Naqshibendîye-Mucaddidiyye söz-yapısı yan-bağlanır) iki-yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-felsefe-jargonunun söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Sünni İslamî kelâm-jargonunda Tawḥīd — klasik İslamî İmân-Esasları-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge: (1) tawḥīd al-rubūbiyya (Rubûbiyyet-Tevhîdi — Allah'ın Rab-yan-yansıyan yan-yorumu); (2) tawḥīd al-ulūhiyya (Ulûhiyyet-Tevhîdi — Allah'ın yalnızca-O'na-ibâdet-edilecek yan-yorumu); (3) tawḥīd al-asmā' wa al-ṣifāt (İsim-Sıfat-Tevhîdi — Allah'ın isim-sıfat yan-yansıyan yan-yorumu) klasik halk-Sünni-Salafiyye söz-örgüsünün söz-merkezindeki üç-yan-yorum yan-bağlanır. Vahdettin ("Vahdet-i Dîn" — Waḥdat al-Dīn compound; bk. Vahdettin maddesi yan-form söz-örgüsü), Tevhid (klasik halk-İslam söz-yapısı), Vahide (dişil-yan-form; bk. Vahide maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Vaḥdet / Vahdet yan-formunda yerleşmiştir.