Zakir

Zakir, Arapça Dhākir (ذاكر) — dh-k-r (zikretmek; anmak; hatırlamak) kökünden ism-i fâ'il — zikreden, Allah'ı-çokça-anan, klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki onursal-mü'min anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Zikreden, anan manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-dhikr ("zikir; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; dhikr Allāh — Allah-zikri yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge"; 'Ankebût 29:45 Wa-la-dhikru'llāhi akbar — bk. Ekber maddesi söz-örgüsü; Ra'd 13:28 Alā bi-dhikri'llāhi taṭma'innu al-qulūb — "Bilin ki kalpler ancak Allah'ın zikri ile huzûr-bulur"; Bakara 2:152 Fa-dhkurūnī adhkurkum — "Beni anın ki ben de sizi anayım""), al-Dhikrā (anma — yan-form), al-Madhkūr (zikr-edilen), al-Tadhakkur (yan-form söz-yapısı; öğüt-alma yan-yorumu), al-Mudhakkir (öğüt-veren — yan-form söz-yapısı; klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-yapısı), Zekeriya ("yan-bağlamla yan-bağlanır; Zəḵaryāhū — Yahve-hatırladı, Allah-anar yan-form söz-yapısı; bk. Zekeriya, Zekeriye maddeleri yan-form söz-örgüsü") yan-örgüsü oluşur. Ahzâb Suresi 33:35'in Inna al-muslimīna wa al-muslimāti wa al-mu'minīna wa al-mu'mināti... wa al-dhākirīna'llāha kathīran wa al-dhākirāti a'adda'llāhu lahum maghfiratan wa-ajran 'aẓīmā — "Şüphesiz Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar... Allah'ı çokça-anan erkekler ve [Allah'ı çokça-anan] kadınlar — Allah onlar için bağışlanma ve büyük-bir-mükâfat hazırlamıştır" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî zikir-onursal-grubun söz-merkezi söz-yapısı. 147 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça Dhākir (ذاكر), dh-k-r ("zikretmek; anmak; hatırlamak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde anma-zikr kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden ism-i fâ'il — zikreden, Allah'ı-çokça-anan, klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki onursal-mü'min. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Zikreden, anan manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-dhikr ("zikir; klasik İslamî tasavvuf-doktrininin merkez kavramı; dhikr Allāh — Allah-zikri yan-form söz-yapısı; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge; klasik tasavvuf-doktrininde dhikr al-lisān — dilî-zikir, dhikr al-qalb — kalbî-zikir, dhikr al-rūḥ — rûhî-zikir yan-form söz-yapıları"; 'Ankebût 29:45 Wa-la-dhikru'llāhi akbar — bk. Ekber maddesi söz-örgüsü; Ra'd 13:28 Alā bi-dhikri'llāhi taṭma'innu al-qulūb — "Bilin ki kalpler ancak Allah'ın zikri ile huzûr-bulur" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı; Bakara 2:152 Fa-dhkurūnī adhkurkum wa-shkurū lī wa-lā takfurūn — "Beni anın ki ben de sizi anayım, bana şükredin, bana nankörlük etmeyin"; Cum'a 62:9 Idhā nūdiya li-l-ṣalāti min yawmi al-jum'ati fa-s'aw ilā dhikri'llāh — "Cumâ-namazı ilân-edildiğinde Allah'ın zikrine koşun" — bk. Cuma maddesi söz-örgüsü), al-Dhikrā ("anma — yan-form söz-yapısı"), al-Madhkūr ("zikr-edilen; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), al-Tadhakkur ("yan-form söz-yapısı; öğüt-alma yan-yorumu; klasik İslamî tefsîr-jargonunun söz-yapısı"), al-Mudhakkir ("öğüt-veren — yan-form söz-yapısı; klasik İslamî tasavvuf-jargonunun söz-yapısı"), Zekeriya ("yan-bağlamla yan-bağlanır; Zəḵaryāhū — Yahve-hatırladı, Allah-anar yan-form söz-yapısı; bk. Zekeriya, Zekeriye maddeleri yan-form söz-örgüsü"), al-Madhākir (yan-form söz-yapısı), al-Adhkār (zikirler — çoğul-form), al-Dhikr al-Ḥakīm ("hakîm-zikir — Kur'an-yan-form söz-yapısı"; Yâ-Sîn 36:2 Wa al-Qur'āni al-Ḥakīm), al-Dhikr al-Mubīn (apaçık-zikir yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Ahzâb Suresi 33:35'in Inna al-muslimīna wa al-muslimāti wa al-mu'minīna wa al-mu'mināti wa al-qānitīna wa al-qānitāti wa al-ṣādiqīna wa al-ṣādiqāti wa al-ṣābirīna wa al-ṣābirāti wa al-khāshi'īna wa al-khāshi'āti wa al-mutaṣaddiqīna wa al-mutaṣaddiqāti wa al-ṣā'imīna wa al-ṣā'imāti wa al-ḥāfiẓīna furūjahum wa al-ḥāfiẓāti wa al-dhākirīna'llāha kathīran wa al-dhākirāti a'adda'llāhu lahum maghfiratan wa-ajran 'aẓīmā — "Şüphesiz Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar, mü'min erkekler ve mü'min kadınlar, kanaatkar erkekler ve kanaatkar kadınlar, sâdık erkekler ve sâdık kadınlar... Allah'ı çokça-anan erkekler ve [Allah'ı çokça-anan] kadınlar — Allah onlar için bağışlanma ve büyük-bir-mükâfat hazırlamıştır" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî zikir-onursal-grubun söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in Sabaqa al-mufarridūn ("Yalnız-ben'leyiciler ön-geçti" — Müslim, al-Dhikr 4 yan-bağlamı) hadisi yan-bağlanır; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki al-dhikr al-jalī (açık-zikir), al-dhikr al-khafī (gizli-zikir), al-dhikr al-rabbānī (Rabbânî-zikir) yan-form söz-yapıları klasik tasavvuf-jargonunun söz-merkezi söz-imgeleridir; klasik Sufî-tarîkatların söz-merkezindeki ibadet-jargonunun söz-yapısı (klasik Mevlevî, Nakşibendî, Halvetî, Rifâî tarîkatlarının zikir-yapısının söz-merkezi söz-yapısı). Zakir özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Zâkir / Zakir / Dhākir yan-formlarında yerleşmiştir.