Haldun Taner
Neden Birlikte Güzel?
“Ebedîlik-çağrışımını şafak-yiğitliğiyle birleştiren epik-tiyatro imzası.”
Haldun Taner, Türk modern-tiyatro geleneğinin kurucu-isimlerinden Haldun Taner (1915-1986) üzerinden edebi-belleğe giren ikilidir. Keşanlı Ali Destanı (1964) epik-tiyatronun Türk kanonunun temel-yapıtı olarak kabul edilir — Bertolt Brecht'in Türkçe-yorumunu sunan bu eser Türk sahne-edebiyatının 20. yüzyıl belirleyici metinlerinden biri oldu. Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım (1964), Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (1971) oyunları ve Sancho'nun Sabah Yürüyüşü (1966) hikaye kitabıyla Türk modern-edebiyatının çok-yönlü figürlerinden biri oldu. İkili klasik-İslami ebedîlik kavramını (Haldun) ve Türkçe-öz yiğitlik çağrışımını (Taner) birleştirir.
Haldun: sonsuz, ebedî · Taner: şafak-yiğidi (tan+er) — birlikte 'sonsuz-yiğit, ebedî-şafak'.
İsimleri Ayrı Ayrı
Ortak Köken
İkilinin iki yarısı, Türkçe-Arapça-Farsça köklerden gelen iki ayrı kelimedir; Türk modern-tiyatro geleneğinin kurucu-figürü Haldun Taner'in tek-imza-form'unda yerleşmiştir. Haldun, Arapça Khaldūn (خلدون) — kh-l-d (ebedî-olmak, sürekli-kalmak) kökünden — "ebediyen-yaşayan, kalıcı, ölümsüz" anlamı; aynı kökten al-khulūd (ebediyet), al-khālid (ölümsüz). Ünlü-tarihçi İbn Haldûn'un (Tunus, 1332-1406) ad-mirası bu kelime-ailesinin Türk-İslam belleğindeki merkezi-temsilcisidir. Taner ise klasik bir Türkçe ad olmamakla-birlikte modern-Türk-soyad geleneğinin yaygın bir aile-adıdır; Cumhuriyet-soyadı kararnâmesi (1934) sonrası seçilen-soyadlardan biri olarak yaygın-kullanım-kazandı. İkili bir-araya-geldiğinde kalıcı-bir-imzanın taşıyıcısı anlam-bütününü kurar; tek-bir-edebi-figüre bağlı yerleşik-imza olarak Türk-edebi-belleğinde özel-yer-eder.
Karakter
Tarihte Bu İkili
Haldun Taner
1915-1986, İstanbulTürk modern-tiyatro geleneğinin kurucu-isimlerinden, hikâyeci-tiyatrocu-deneme-yazarı çok-yönlü figür. Galatasaray Lisesi-mezunu, Berlin ve Viyana'da edebiyat-tarih okumaları-yaptı; Türkiye'ye-dönüşünden-sonra İstanbul Üniversitesi'nde edebiyat-tarihi öğretmenliği üstlendi. Keşanlı Ali Destanı (1964) Bertolt Brecht epik-tiyatrosunun Türkçe-yorumu olarak Türk-sahne-edebiyatının 20. yüzyıl belirleyici-metinlerinden biri sayılır; bu eser Türkçe'de söylem-eylem-dans-müzik birleşimini halk-tiyatrosu söylem-kalıplarıyla bir-araya-getiren yenilikçi-form'a sahiptir. Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım (1964), Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (1971), Eşeğin Gölgesi (1965) tiyatro-oyunları Türk-modern-tiyatrosunun temel-yapıtları. Haldun Taner Hikâyeleri hikâye-koleksiyonu da kanon'a girmiştir. Ad-ikilisi tek-bir-edebi-figüre bağlı yerleşik-imza olarak Türk-modern-edebiyat-tiyatro belleğinde anılır.
Yazım Varyantları
Aynı ikili, farklı dönem ve metinlerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- Haldun Taner
- Khaldūn Taner
- Haldun-Taner
- Halduntaner
- Haldûn Taner
Popülerlik Hikayesi
Haldun tek-isim olarak Türkiye'de orta-tier sıralamada konumlanır (peak rank #100-200 bandı), İbn Haldûn-anısı ve modern-Türk-tarih-edebiyat-aydın çevreleriyle bağlı tercih, günümüzde dusuyor-trendinde. Taner tek-isim/soyadı olarak Cumhuriyet-soyadı-geleneğinin yaygın-örneği. Bileşik Haldun Taner form'u tek-bir-edebi-figüre bağlı yerleşik-imza olarak Türk-modern-edebiyat-tiyatro belleğine kazınmış; ailelerin doğrudan-bileşik-isim-vermek-için-tercih-ettiği nadir bir-bileşim, ancak edebi-imzası nedeniyle Türk-edebiyat-tiyatro-severlerin saygıyla anımsadığı sembolik-yerleşik-bileşiktir.