Orhan Veli

Türk modern şiirinin 20. yüzyıl ilk yarısının en belirleyici sesi, Garip akımının kurucu üçlüsünün baş temsilcisi. Asıl adı Mehmet Orhan Veli Kanık'tır; babası bestekâr müzisyen Mehmet Veli Kanık (Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası şefi) onun ad soyad tercihinin de kaynağıdır. Galatasaray Lisesi'nde Oktay Rifat ile tanıştı, daha sonra Melih Cevdet Anday ile birlikte 1941'de Garip manifestosunu yayımladılar — bu metin Türk şiirinin klasik divan/aruz/heceli kalıplarını kırıp gündelik konuşma dilinin saf haliyle şiir yazma projesini ilan etti. Vazgeçemediğim (1945), Destan Gibi (1946), Yenisi (1947), Karşı (1949) şiir kitapları ve sonrasında Yapı Kredi tarafından toplu basılan Bütün Şiirleri Türk modern şiir kanonunun temel eserleri sayılır. Anlatamıyorum, İstanbul'u Dinliyorum, Anlamasalar da, Bedava gibi şiirleri günümüz Türkçesinin ezbere okunan parçalarıdır. 1950'de bir hafriyat çukuruna düşüp komaya girdikten sonra 35 yaşında erken vefat etti; bu erken ölüm Türk modern şiir belleğindeki kült figür konumunu pekiştirdi.

Türk modern şiirinin manifesto niteliğinde olan ortak şiir kitabı; üç genç şairin Galatasaray Lisesi Ankara entelektüel çevresinde olgunlaşan yenilikçi anlayışını kamuoyuna duyurdu. Orhan Veli'nin önsözü, klasik divan/aruz/heceli kalıpların Türkçenin doğal konuşma dilini ezdiğini, gerçek şiirin gündelik yaşamın içinden çıkması gerektiğini ilan eder. Anlatamıyorum, Kitabe-i Seng-i Mezar, Sere Serpe gibi şiirler bu manifestonun en anılan örnekleridir. Garip hareketi 1950'lerde Türk şiirini ikinci büyük yenilenmeye (İkinci Yeni) hazırlayan zemin çalışmasıdır. Orhan Veli ad ikilisi bu kitap aracılığıyla Türk modern edebiyat kanonuna kalıcı imzasını attı.

Orhan Veli'nin tek yazarlı ilk müstakil şiir kitabı; 26 şiirden oluşur. Garip manifestosunun bireysel uygulaması olarak konuşma dilinin şiirsel imkânlarını sınamayı sürdürür; Anlamasalar da, Eskiler Alıyorum, Bedava, Beni bu güzel havalar mahvetti gibi günümüz okurunun ezbere bildiği şiirler bu kitapta yer alır. Eserin kalıcı değeri, Türkçenin şiirsel imkânlarının halk konuşma diline yaslanarak da yüksek estetik üretimde bulunabileceğini gösteren kanıt niteliği taşımasıdır.