Nâzım Hikmet

Nâzım, Arapça 'dizen, düzenleyen' demektir ve nazm sözcüğüyle aynı köktendir — nazm, şiirin ölçülü sözü karşılar, yani ad doğrudan 'şiiri dizen' anlamına gelir. Hikmet ise 'bilgelik' demektir. Bileşik, şair Nâzım Hikmet Ran'ın adıdır; vatandaşlıktan çıkarıldığı 1951'den sonra bu karar ancak 2009'da geri alınmıştır.

Nâzım Hikmet ikilisinde Nazım Arapça, Hikmet ise Arapça kökenlidir. Nâzım, Arapça n-z-m kökünden gelir; nizam ve tanzim sözcükleri de buradandır.

Nâzım Hikmet bir erkek ismi çiftidir; TÜİK kayıtlarında erkek çocuklara verilmektedir.

Nazım: şiir düzenleyen · Hikmet: bilgelik — birlikte 'bilge şair, hikmet dizen'.

Kısmen: Hikmet adı Bakara Suresi 269. ayette geçer. Nazım ise Kur'an'da doğrudan geçmez.

Evet, Nâzım Hikmet kültürel olarak yerleşmiş, tanıdık bir isim çifti olarak kabul edilir.

Nâzım Hikmet ikilisi bilgelik ve aydınlık çağrışımlarıyla anılır. İsimler kişiliği belirlemez; ancak her adın, anlamından ve kullanım geçmişinden gelen bir çağrışım dünyası vardır. Nazım: şiir düzenleyen · Hikmet: bilgelik — birlikte 'bilge şair, hikmet dizen'.

İkili kişi dayanağı (Nazım Hikmet) seküler sosyalist edebi olmasına rağmen ad bileşeninin İslami tasavvufi anlam zemini ihmal edilemeyecek kadar derindir. Hikmah kavramı Kur'an'da merkezi kavramlardan biridir — Bakara Suresi 2:269'da "Allah hikmeti dilediğine verir; kime hikmet verilmişse ona çok hayır verilmiştir" açıklamasıyla bilgeliğin ilahi bağışlanma niteliği vurgulanır; Lokman Suresi 31:12'de Hz. Lokman'a hikmet verildiği belirtilir. Al-Hakim (Hakim) Allah'ın 99-isminden biri olarak Kur'an'da 91 ayette geçer; en yaygın al-Aziz al-Hakim (Aziz Hakim) tamlamasında zikredilir. Klasik tasavvuf geleneğinde hikmet — Hz. Lokman'ın bilgeliği, Hz. Süleyman'ın hakimliği, Hz. Hızır'ın ledün ilmi, Hallac-ı Mansur'un enel Hakk anlayışı — peygamberden veliye uzanan bir bilgelik silsilesinin ortak paydası sayılır. Nazim sıfatı ise Kur'an-ı Kerim'in nazm kavramına (Allah kelamının düzenli yapısı) dolaylı bağ kurar — kıraat tecvid geleneğinde Kur'an'ın nazm-ı-muciz'i (mucize düzeni) ifadesi yaygındır. Bu tarafıyla ad ikilisi laik edebi dayanak yanında klasik İslami bilgelik kavramının da taşıyıcısıdır.

Nazım Hikmet Ran (1902-1963, Selanik Moskova). Türk modern şiirinin 20. yüzyıldaki en tanınan, dünya edebiyatına en fazla çevrilen ismi (50+ dilde). Selanik'te Mehmet Nazım Bey ve Celile Hanım'ın oğlu olarak doğdu; anne tarafından Polonyalı asilzade Konstantin Borzęcki (Mustafa Celalettin Paşa) torunu olması Doğu Avrupa Osmanlı entelektüel katmanlarına bağlanan kozmopolit arka plan kazandırdı. 1921'de İstiklal Savaşı'na destek vermek üzere Anadolu'ya geçti, 1922'de Moskova'ya gitti ve V. Mayakovski'nin Rus fütürizmiyle tanışıp Türk şiirinde serbest vezin devrimini başlattı. Memleketimden İnsan Manzaraları (toplam 17.000-mısra, 1939-1962), Kuva yı Milliye Destanı (1939-1941), Bu Bahçede (1957) modern Türk şiirinin kurucu yapıtları sayılır. Sosyal realist çizgisi nedeniyle 1938-1950 arası 13-yıl Türkiye'de hapiste kaldı; Bursa Cezaevindeki yıllar onun olgunluk dönemini oluşturdu. 1951'de Türkiye'yi terk edip Sovyetler Birliği'ne yerleşti, 1959'da Türk vatandaşlığı iadesi uzun süre tartışıldı (2009'da kabul edildi). 1963'te Moskova'da kalp krizi sonucu vefat etti. Nazım Hikmet ad ikilisi Türkçenin dünya edebiyatındaki en görünür temsilcisi olarak Türk modern edebiyat kanonunun zirve imzasıdır.

Nâzım Hikmet ikilisine anlam, köken ve ses bakımından benzeyen çiftler: Orhan Veli, Melih Cevdet, Yaşar Kemal, Oktay Rifat, Haldun Taner. Tamamını isim çiftleri sayfasından inceleyebilirsiniz.