Nâzım Hikmet

Türk modern şiirinin 20. yüzyıldaki en tanınan, dünya edebiyatına en fazla çevrilen ismi (50+ dilde). Selanik'te Mehmet Nazım Bey ve Celile Hanım'ın oğlu olarak doğdu; anne tarafından Polonyalı asilzade Konstantin Borzęcki (Mustafa Celalettin Paşa) torunu olması Doğu Avrupa Osmanlı entelektüel katmanlarına bağlanan kozmopolit arka plan kazandırdı. 1921'de İstiklal Savaşı'na destek vermek üzere Anadolu'ya geçti, 1922'de Moskova'ya gitti ve V. Mayakovski'nin Rus fütürizmiyle tanışıp Türk şiirinde serbest vezin devrimini başlattı. Memleketimden İnsan Manzaraları (toplam 17.000-mısra, 1939-1962), Kuva yı Milliye Destanı (1939-1941), Bu Bahçede (1957) modern Türk şiirinin kurucu yapıtları sayılır. Sosyal realist çizgisi nedeniyle 1938-1950 arası 13-yıl Türkiye'de hapiste kaldı; Bursa Cezaevindeki yıllar onun olgunluk dönemini oluşturdu. 1951'de Türkiye'yi terk edip Sovyetler Birliği'ne yerleşti, 1959'da Türk vatandaşlığı iadesi uzun süre tartışıldı (2009'da kabul edildi). 1963'te Moskova'da kalp krizi sonucu vefat etti. Nazım Hikmet ad ikilisi Türkçenin dünya edebiyatındaki en görünür temsilcisi olarak Türk modern edebiyat kanonunun zirve imzasıdır.

Nazım Hikmet'in 1939-1962 arasında 22-yıl süreyle yazdığı yaklaşık 17.000-mısra'lık destansı şiir; modern Türk edebiyatının en büyük ölçekli şiir projesi sayılır. Eser, 1908-1923 arası Türkiye'sinin sosyo tarihsel panoramasını yüzlerce karakter, çoklu mekân ve birbirine örülen anlatılarla işler — bir anlamda manzum roman biçiminde Türkiye'nin modernleşme tarihinin destansı anlatısıdır. Yazar bu eseri büyük ölçüde Bursa Cezaevi'nde (1940-1949) kaleme aldı. Türk modern şiirinin serbest vezin imkânlarının sınırlarını zorlayan, çağrışım zenginliği ve sosyal tahayyül açısından zirve örnekler içerir. Nazım Hikmet ad ikilisinin uluslararası kanona girmesinde belirleyici eser olmuştur; Fransızca, Rusça, İngilizce, İspanyolca, Almanca çevirileri yapılmıştır.

Nazım Hikmet'in 1939-1941 arasında yazdığı, Türk Kurtuluş Savaşı'nın halk mücadelesini destansı biçim'da işleyen şiir eseri; Türk modern edebiyatında kuva yı milliye halk direnişinin en derin anlatımı sayılır. Eserin temel niteliği, savaşı paşalar sultanlar perspektifinden değil Anadolu köylüsü kara Mehmet'in perspektifinden anlatması ve böylece milliyetçi anlatıyı halk tabanlı sınıfsal anlatıya dönüştürmesidir. Aralık 1939-Mart 1941 arası Bursa Cezaevi'nde tamamlandı; ilk baskısı yazarın vefatından sonra 1965'te yapılabildi. Şiirin bazı bölümleri günümüz Türkçesinde sıkça anılan dizeler arasındadır: "Onlar ki toprakta karınca, suda balık, havada kuş kadar / çokturlar..."