Nâzım Hikmet

Türk modern-şiirinin 20. yüzyıldaki en-tanınan, dünya-edebiyatına en-fazla-çevrilen ismi (50+ dilde). Selanik'te Mehmet Nâzım Bey ve Celile Hanım'ın oğlu olarak doğdu; anne-tarafından Polonyalı asilzâde Konstantin Borzęcki (Mustafa Celâlettin Paşa) torunu olması Doğu-Avrupa-Osmanlı entelektüel-katmanlarına bağlanan kozmopolit-arka-plan kazandırdı. 1921'de İstiklâl Savaşı'na destek-vermek-üzere Anadolu'ya geçti, 1922'de Moskova'ya gitti ve V. Mayakovski'nin Rus-fütürizmiyle tanışıp Türk-şiirinde serbest-vezin devrimini başlattı. Memleketimden İnsan Manzaraları (toplam 17.000-mısra, 1939-1962), Kuvâ-yı Milliye Destanı (1939-1941), Bu Bahçede (1957) modern-Türk-şiirinin kurucu-yapıtları sayılır. Sosyal-realist çizgisi nedeniyle 1938-1950 arası 13-yıl Türkiye'de hapiste kaldı; Bursa Cezaevindeki yıllar onun olgunluk-dönemini oluşturdu. 1951'de Türkiye'yi terk-edip Sovyetler Birliği'ne yerleşti, 1959'da Türk-vatandaşlığı iadesi-uzun-süre-tartışıldı (2009'da kabul-edildi). 1963'te Moskova'da kalp-krizi sonucu vefat etti. Nâzım Hikmet ad-ikilisi Türkçenin dünya-edebiyatındaki en-görünür temsilcisi olarak Türk-modern-edebiyat kanonunun zirve-imzasıdır.

Nâzım Hikmet'in 1939-1962 arasında 22-yıl-süreyle yazdığı yaklaşık 17.000-mısra'lık destansı-şiir; modern-Türk-edebiyatının en-büyük-ölçekli şiir-projesi sayılır. Eser, 1908-1923 arası Türkiye'sinin sosyo-tarihsel panoramasını yüzlerce-karakter, çoklu-mekân ve birbirine-örülen-anlatılarla işler — bir-anlamda manzum-roman form'unda Türkiye'nin modernleşme-tarihinin destansı-anlatısıdır. Yazar bu eseri büyük-ölçüde Bursa Cezaevi'nde (1940-1949) kaleme-aldı. Türk-modern-şiirinin serbest-vezin imkânlarının sınırlarını-zorlayan, çağrışım-zenginliği ve sosyal-tahayyül açısından zirve-örnekler içerir. Nâzım Hikmet ad-ikilisinin uluslararası-kanona-girmesinde belirleyici-eser olmuştur; Fransızca, Rusça, İngilizce, İspanyolca, Almanca çevirileri yapılmıştır.

Nâzım Hikmet'in 1939-1941 arasında yazdığı, Türk Kurtuluş Savaşı'nın halk-mücadelesini destansı-form'da işleyen şiir-eseri; Türk-modern-edebiyatında kuva-yı-milliye halk-direnişinin en-derin-anlatımı sayılır. Eserin temel-niteliği, savaşı paşalar-sultanlar perspektifinden değil Anadolu-köylüsü-kara-Mehmet'in perspektifinden anlatması ve böylece milliyetçi-anlatıyı halk-tabanlı sınıfsal-anlatıya dönüştürmesidir. Aralık 1939-Mart 1941 arası Bursa Cezaevi'nde tamamlandı; ilk-baskısı yazarın-vefatından-sonra 1965'te yapılabildi. Şiirin bazı-bölümleri günümüz-Türkçesinde sıkça-anılan dizeler arasındadır: "Onlar ki toprakta karınca, suda balık, havada kuş kadar / çokturlar..."