Veli

Veli, Arapça kökenli bir addır; 'sahip, efendi, koruyucu' anlamlarına gelir. İslam geleneğinde 'veli' kavramı, Allah'a yakın olan, ermiş kişiyi ifade etmek için de kullanılır; bu dini anlam, ismin Türk-İslam kültüründe derin bir değer kazanmasına katkıda bulunmuştur.

Arapça Wali sözcüğü — w-l-y kökünden türer — "dost, koruyucu, sahibi, vasi, yönetici" anlam ailesini taşır. Bu kök Arapçanın en üretken köklerinden biridir; aynı kökten velayet (velilik, dostluk ilişkisi), mevla (efendi, sahip), veli (dost, koruyucu), evliya (veliler, çoğul), tevelli (üstlenme, sorumluluk alma), vilayet (yönetim bölgesi), evla (daha layık) kelimeleri türer. İslami teolojide Al-Wali (El-Veli) Allah'ın Esmaü'l-Hüsnasından biridir — "mü'minlerin dostu, koruyucusu" anlamındadır. Özellikle İslam tasavvufunda veli terimi Allah ile özel dostluk mertebesine erişmiş kutsal insanlar için kullanılır — evliyaullah (Allah dostları) kavramı tasavvuf düşüncesinin merkez kategorisidir. Türkçeye Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Veli veya Veli biçiminde yerleşti; klasik İslami erkek klasik adlandırmasının derin tasavvufi yüklü üyelerinden biri oldu.