Veli

Veli, Arapça kökenli bir isim olup 'sahip, efendi, koruyucu' anlamlarını taşır. İslam geleneğinde 'veli' kavramı, Allah'a yakın olan, ermiş kişiyi ifade etmek için de kullanılır; bu dini anlam, ismin Türk-İslam kültüründe derin bir değer kazanmasına katkıda bulunmuştur.

Arapça Walī (ولي) sözcüğü — w-l-y (و-ل-ي) kökünden türer — "dost, koruyucu, sahibi, vasi, yönetici" anlam-ailesini taşır. Bu kök Arapçanın en üretken köklerinden biridir; aynı kökten velâyet (velilik, dostluk-ilişkisi), mevlâ (efendi, sahip), velî (dost, koruyucu), evliyâ (veliler, çoğul), tevellî (üstlenme, sorumluluk-alma), vilâyet (yönetim-bölgesi), evlâ (daha-lâyık) kelimeleri türer. İslami teolojide Al-Walī (El-Velî) Allah'ın Esmâü'l-Hüsnâsından biridir — "mü'minlerin dostu, koruyucusu" anlamında. Özellikle İslam tasavvufunda velî terimi Allah ile özel-dostluk mertebesine erişmiş kutsal-insanlar için kullanılır — evliyâullah (Allah dostları) kavramı tasavvuf düşüncesinin merkez kategorisidir. Türkçeye Osmanlı Türkçesi aracılığıyla Velî veya Veli biçiminde yerleşti; klasik-İslami erkek-ad havuzunun derin-tasavvufî yüklü üyelerinden biri oldu.