Abdülaziz

Abdülaziz, Arapça compound: 'abd (عبد — kul, hizmetkâr) ve al-'Azīz (العزيز — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, Mağlup-edilemez, Yüce) sözcüklerinin terkibinden Aziz olan Allah'ın kulu, en-yüce-mağlup-edilemez Allah'ın hizmetkârı anlamlarına gelir. al-'Azīz sıfatı Kur'an'da 99'a yakın yerde Allah'ın isminin sıfatı olarak geçer (Bakara 129, 220, 228, 240; Âl-i İmrân 6, 18, 62, 126; Yûsuf Suresi'nin de Mısır Aziz'inin lakabı al-'Azīz şeklinde anılır). 'Abd- başlangıçlı compound theofor adların ailesindendir: Abdullah, Abdurrahman, Abdurrahim, Abdülkadir, Abdülkerim, Abdülmecid, Abdülaziz, Abdülhamid, Abdülselâm; klasik İslamî adlandırma kategorisinin merkez gruplarından biri. Tarihsel-referansları Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz (1830-1876; saltanat 1861-1876) ve Suudi-Arabistan'ın kurucu-Kralı 'Abd al-'Azīz bin Sa'ūd (1875-1953) figürleridir. 175 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #426 sıradadır.

Arapça 'Abd al-'Azīz (عبد العزيز) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: 'abd ("kul, hizmetkâr; köle"; '-b-d kökünden — aynı kök-ailesinden al-'ibāda — ibadet, al-'ābid — ibadet-eden, al-ma'būd — ibadet-edilen, al-'ubūdiyya — kulluk-vasfı; klasik İslamî teoloji geleneğinde al-'abd terimi insanın-Allah'a-mutlak-bağlılığının söz-imgesi) ve al-'Azīz ("Yüce, Mağlup-edilemez, üstün-mertebeli"; '-z-z kökünden — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; aynı kök-ailesinden al-'izza — izzet-şeref, al-Mu'izz — izzet-veren, a'azz — daha-üstün; klasik İslamî kelâm geleneği al-'Azīz sıfatını Allah'ın mağlup-edilemezlik zâtî-vasfı olarak yorumlar). Birleşim 'Abd al-'Azīz = "Aziz olan Allah'ın kulu, en-yüce-mağlup-edilemez Allah'ın hizmetkârı". al-'Azīz sıfatı Kur'an'da 92 yerde geçer; özellikle al-'Azīzu al-Ḥakīm (Yüce-Hikmet-Sahibi) compound-sıfat 47 ayette tekrarlanır. 'Abd- başlangıçlı compound theofor adların ailesi (klasik İslamî al-asmā' al-mu'abbada — abd- önekli isimler kategorisi) klasik İslamî adlandırma sisteminin merkez gruplarından biridir; 99 İsm-i Hüsnâ'nın çoğu 'Abd- compound-formunda kişi-adı şeklinde işlenir: Abdullah (Allah'ın kulu — temel-form), Abdurrahman (Rahman'ın kulu), Abdurrahim (Rahîm'in kulu), Abdülkadir (Kâdir'in kulu), Abdülkerim (Kerîm'in kulu), Abdülmecid (Mecîd'in kulu), Abdülaziz (Azîz'in kulu), Abdülhamid (Hamîd'in kulu), Abdülselâm (Selâm'ın kulu), Abdülvâhid (Vâhid'in kulu), Abdüllatif (Latîf'in kulu), Abdüssamed (Samed'in kulu). Tarihsel-referansları arasında Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz (1830-1876; saltanat 1861-1876 — Tanzimat sonrası modernleşme-dönemi sultanlarından), Suudi-Arabistan'ın kurucu-Kralı 'Abd al-'Azīz bin Sa'ūd (1875-1953; saltanat 1932-1953 — modern Suudi-Arabistan'ın kurucusu) figürleri klasik İslamî tarihte yer alır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Abdülaziz / Abdulaziz formunda yerleşmiştir.