Abdulhamit

Abdulhamit, Arapça compound: 'abd (عبد — kul) ve al-Ḥamīd (الحميد — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından, Çok-Övgüye-Lâyık, Hamd-Edilen) sözcüklerinin terkibinden Hamîd olan Allah'ın kulu, çok-övgüye-lâyık Allah'ın hizmetkârı anlamlarına gelir. al-Ḥamīd sıfatı Kur'an'da pek çok yerde geçer: Bakara 2:267 Wa-'lamū anna'llāha Ghaniyyun Ḥamīd, İbrâhîm 14:1 ... ilā ṣirāṭi al-'Azīzi al-Ḥamīd, Lokmân 31:12 Wa-laqad ataynā Luqmāna al-ḥikma ani-shkur li-llāh wa-man yashkur fa-innamā yashkuru li-nafsihi wa-man kafara fa-inna'llāha Ghaniyyun Ḥamīd; Allah'ın al-Ghaniyyu al-Ḥamīd compound-onursal-sıfatı klasik İslamî nâ't-edebiyatının söz-örgüsünde yer alır. Aynı kökten al-ḥamd ("hamd, Allah'a-övgü; Fâtiha 1:2 al-ḥamdu li-llāhi rabbi al-'ālamīn — "Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur""), Aḥmad (en-övgüye-lâyık; Hz. Peygamber'in onursal-adlarından — Saff 61:6 mubashshiran bi-rasūlin ya'tī min ba'dī ismuhu Aḥmad), Muḥammad ("çok-övülmüş; Hz. Peygamber'in onursal-adı") türetilmiştir. Tarihsel-referansları arasında Sultan II. Abdülhamid (1842-1918; saltanat 1876-1909 — Osmanlı'nın 34. padişahı, son-hâkim Halife) klasik Türk-İslam saray-tarih hafızasının merkez figürlerinden biridir. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #400 sıradadır.

Arapça 'Abd al-Ḥamīd (عبد الحميد) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: 'abd ("kul, hizmetkâr"; '-b-d kökünden) ve al-Ḥamīd ("Çok-Övgüye-Lâyık, Hamd-Edilen"; ḥ-m-d kökünden — aynı kök-ailesinden al-ḥamd — hamd, al-ḥāmid — hamd-eden, al-maḥmūd — övülmüş, Aḥmad — en-övgüye-lâyık Hz. Peygamber'in onursal-adlarından, Muḥammad — çok-övülmüş Hz. Peygamber'in onursal-adı, al-Maḥmūd al-Anwar — en-aydınlık-övülmüş klasik nâ't-edebî söz-yapısı). Birleşim 'Abd al-Ḥamīd = "Hamîd olan Allah'ın kulu, çok-övgüye-lâyık Allah'ın hizmetkârı". al-Ḥamīd sıfatı Kur'an'da pek çok yerde geçer: Bakara 2:267 (Wa-'lamū anna'llāha Ghaniyyun Ḥamīd — "Bilin ki Allah Zengin ve Övgüye-Lâyık'tır"); İbrâhîm 14:1 (ilā ṣirāṭi al-'Azīzi al-Ḥamīd — "Üstün ve Övgüye-Lâyık olanın yoluna"); Lokmân 31:12 al-Ghaniyyu al-Ḥamīd compound; Sebe' 34:6, Fâtır 35:15, Hac 22:24, 64; Şûrâ 42:28; Hadid 57:24; Mümtehine 60:6; Buruc 85:8; al-Ghaniyyu al-Ḥamīd compound terkibi 7 yerde tekrarlanır. Allah'ın al-Ḥamīd sıfatı klasik İslamî kelâm-doktrininde al-Ḥamīd — kullarının Hamd-edişine-mazhar-olduğu zatî-vasf; Allah-tarafından-öv-mişeylik-yansıtmasıyla yorumlanır. 'Abd- başlangıçlı compound theofor adların ailesi (klasik İslamî al-asmā' al-mu'abbada) klasik İslamî adlandırma sisteminin merkez kategorilerindendir; 99 İsm-i Hüsnâ'nın çoğu 'Abd- compound-formunda kişi-adı şeklinde işlenir: Abdullah, Abdurrahman, Abdurrahim, Abdülkadir, Abdülkerim, Abdülmecid, Abdülaziz, Abdülhamid, Abdülbâkî, Abdülvâhid, Abdullatif, Abdüssamed. Tarihsel-referansları arasında Sultan II. Abdülhamid (1842-1918; saltanat 1876-1909) Osmanlı'nın 34. padişahı, son-hâkim Halife olarak klasik Türk-İslam saray-tarih hafızasının merkez figürüdür. Pan-İslamizm söyleminin merkez yöneticisi; 1908 II. Meşrutiyet sonrası tahttan-indirildi. Tarihsel-rolü modern Türk-İslam tarih-yorumunda tartışmalıdır — Ulu Hakan lakabıyla onursal-sıfatlı görüşler ile Müstebid (despot) yorumları paralel-kullanım gördü. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Abdülhamit / Abdulhamit / Abdülhamîd yan-formlarında yerleşmiştir.