Alişan

Alişan, Türkçe-Arapça hibrid compound: Arapça 'Alī ("yüce, en-yüksek; Hz. Ali ibn Abī Ṭālib yan-bağlamı; bk. Mehmetali, Zülfikar maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve şân (شأن — "şan, şöhret, ünvan; bk. Gülşan, Ayşan maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden Ali-şanlı, Hz. Ali-onursal-yan-yorumla şanlı, asîl-tanınmış mü'min anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Herkes tarafından tanınan, ünlü manasında nitelendirir. Klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Hz. Ali ibn Abī Ṭālib (599-661) — Hz. Peygamber'in damadı (Hz. Fâtıma'nın eşi), klasik İslamî dördüncü-halife (h. 656-661), klasik İslamî sahabi-onursal-grubun söz-merkezindeki figür yan-bağlanır. al-'Aliyy (yüce; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından) ve klasik İslamî halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-türkçesinde Ali-şân yan-form söz-yapısı Ali-yüce-şanlı yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde yan-bağlanır. 172 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #429 sıradadır.

Türkçe-Arapça hibrid compound Alişan, iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Arapça 'Alī ("yüce, en-yüksek; '-l-y kökünden — yüce-olma, yüksek-olma yan-form söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Hz. Ali ibn Abī Ṭālib yan-bağlamı; al-'Aliyy — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından al-'Aliyy; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge; bk. Mehmetali, Zülfikar, Alaaddin, Alattin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve şân (شأن — "şan, şöhret, ünvan; klasik Arap-İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; al-sha'n — Allah'ın yan-yorumlu söz-yapısı; klasik halk-türkçesinde şan-şöhret yan-form söz-örgüsü; aynı kök-ailesinden shu'ūn — şanlar, durumlar yan-form söz-yapısı; bk. Gülşan, Ayşan maddeleri yan-form söz-örgüsü"). TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Herkes tarafından tanınan, ünlü manasında nitelendirir. Klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Hz. Ali ibn Abī Ṭālib (599-661) — Hz. Peygamber'in damadı (Hz. Fâtıma'nın eşi; bk. Fatma, Fatmagül, Zahra maddeleri yan-form söz-örgüsü), klasik İslamî dördüncü-halife (h. 656-661), klasik İslamî sahabi-onursal-grubun söz-merkezindeki figür yan-bağlanır; klasik İslamî al-Khulafā' al-Rāshidūn (râşid-halifeler) onursal-grubunun dördüncü üyesi. Hz. Ali'nin onursal-lakapları arasında Asad Allāh ("Allah-aslanı"), Ḥaydar (aslan), Abū Turāb (toprak-babası), al-Murtaḍā (Allah-râzı-olunmuş; bk. Murtaza maddesi yan-form söz-örgüsü), Bāb Madīnat al-'Ilm (ilim-şehrinin-kapısı — Anā madīnatu al-'ilmi wa-'Aliyyun bābuhā hadis-i şerifi yan-bağlamı), Sayf Allāh (Allah-kılıcı), Imām al-Awliyā' (velîlerin-imamı), Shāh-i Merdân (mertlerin-şâhı; klasik halk-Bektâşî-Alevî-tarîkat-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı; bk. Zülfikar maddesi söz-örgüsü) yer alır. Hz. Ali'nin meşhur-kılıcı Dhū al-Faqār (Zülfikâr — bk. Zülfikar maddesi söz-örgüsü) klasik İslamî sîret-cengî söz-örgüsünün söz-imgesi. al-'Aliyy Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından (Bakara 2:255 Wa-huwa al-'Aliyy al-'Aẓīm — Âyetü'l-Kürsî yan-bağlamı; Sebe' 34:23 Wa-huwa al-'Aliyy al-Kabīr) klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez onursal-sıfatlarından. Klasik halk-türkçesinde Ali-şân yan-form söz-yapısı Ali-yüce-şanlı yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde yan-bağlanır; klasik İslamî Ali-rıza, Ali-han, Ali-asker, Ali-haydar, Ali-cengiz, Ali-baba, Ali-bey yan-form-örgüsü klasik halk-türkçesinin söz-merkezindeki söz-yapıları. Alişan özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Alişân / Alişan / 'Alī Shān yan-formlarında yerleşmiştir.