Ataman

Ataman, öz-Türkçü compound: ata ("ata, baba, klasik halk-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurunun -man sıfat-yapan-yan-soneki yan-formuyla ata-kişi, başkan, önder, klasik halk-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ata kişi, başkan, önder manasında nitelendirir. Klasik halk-Eski-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünde ata — atalar-saygısı, soylu-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Mahmûd-ı Kâşgarî Divan-ı Lugat-it-Türk 1077 söz-örgüsünde ata — baba-yan-yapı söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır; klasik halk-Ahmed Yesevî 1093-1166 Divân-ı Hikmet söz-merkezi söz-yapı Pîr-i Türkistân yan-bağlamı yan-bağlanır; klasik halk-Yûnus Emre yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır). Aynı kök-ailesinden Atatürk (Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938; Türkiye Cumhuriyeti kurucusu söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Atilla, Ataç, Atalay, Atakan, Atilay, Atasoy, Atabey, Ataol, Atahan, Aydın-Ata yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-Eski-Türk söz-örgüsünde Ataman — Kazak-yan-yapı (Don-Kazakları söz-merkezi yan-bağlamı yan-bağlanır), Türkçü-Slav söz-örgüsünde ataman — Kazak-komutanı/başkanı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 85 yıllık TÜİK tarihiyle 2025'te #433 sıradadır.

Öz-Türkçü compound Ataman, ata ("ata, baba, atalar-yan-yapı; klasik halk-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Türk söz-örgüsünde ata- kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden atalar, atalık, Atatürk, Atilla, Ataç, Atalay, Atakan, Atilay, Atasoy, Atabey, Ataol, Atahan, Aydın-Ata, Aksaç-Ata, Pîr-i Türkistân, Hacı Bektâş Velî yan-form söz-yapıları yan-örgüsü") söz-unsurunun -man sıfat-yapan-yan-soneki (klasik halk-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki -man/-men yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; aynı yan-yapıda Türkmen, Şişman, Süleyman-yan-bağlamı, Akman, Gökmen, Türkmen yan-örgüsü) yan-formuyla ata-kişi, başkan, önder, klasik halk-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Ata kişi, başkan, önder manasında nitelendirir. Klasik halk-Eski-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünde ata — atalar-saygısı, soylu-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Mahmûd-ı Kâşgarî Divan-ı Lugat-it-Türk 1077, klasik halk-Ahmed Yesevî 1093-1166 Divân-ı Hikmet Pîr-i Türkistân yan-bağlamı; klasik halk-Yûnus Emre 1238-1320 yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır). Klasik halk-Eski-Türk-Slav söz-örgüsünde Ataman — Kazak-yan-yapı (Don-Kazakları, Zaporog-Kazakları söz-merkezi yan-bağlamı yan-bağlanır; klasik halk-15.-19. yüzyıl Kazak-Slav söz-örgüsünde ataman — Kazak-komutanı/başkanı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Yermak Timofeyeviç (öl. 1585; Kazak-Sibirya-fâtihi söz-merkezi söz-imgesi), Stepan Razin (öl. 1671; Kazak-Don ataman'ı söz-merkezi söz-imgesi), Yemelyan Pugachev (öl. 1775; Kazak-Don ataman'ı söz-merkezi söz-imgesi) yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde Ataman — Cumhuriyet-eri Atatürk-yan-bağlamlı (Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938; Atatürk 1934 soyadı yan-bağlanır) zarif-Türkçü modern erkek adı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçü söz-yapı ata+man — Cumhuriyet-eri (1923 sonrası) Atatürk'ün Türkçü-laik-modernleşme reformları çizgisinde laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif-Türkçü-tarihi-yan-bağlamlı modern erkek adı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Ataman özellikle 1940'tan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern Türkçü erkek adı oldu.