Behlül

Behlül, Arapça buhlūl (بهلول) — b-h-l (gülmek-sevinmek; kerem-saçılmak, klasik Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı) kökünden — çok-güldüren, kerem-sahibi, hayır-saçan, şakacı-bilge, klasik halk-Arap-Sufi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Çok güldüren, şakacı; hayırsever, iyi adam manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden bahalla (kerem-saçmak), bāhil (cömert), ibtihāl (yalvarış-merkezi söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Abbasî söz-örgüsünün söz-merkezindeki Buhlûl-i Dânâ**: Hârûn Reşîd-eri (786-809) Bağdat'ında yaşamış-deli-bilge-Sufi figürü yan-bağlanır; klasik halk-Sufi-edebî söz-örgüsünde Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Mesnevî'sinde, Sa'dī Bostân'ında, Şeyh Attâr Tezkiretü'l-Evliyâ'sında deli-bilge-arketipinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde Buhlûl-i Dânâ — bilge-deli (velî-i meczûb*) söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 156 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #438 sıradadır.

Arapça buhlūl (بهلول), b-h-l ("gülmek-sevinmek; kerem-saçılmak, klasik Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde b-h-l kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden bahalla — kerem-saçmak, bāhil — cömert, ibtihāl — yalvarış-merkezi söz-yapısı, al-bahla — yan-form söz-yapısı, al-mubāhala — karşılıklı yalvarış yan-örgüsü; klasik halk-Arap-Sufi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") kökünden — çok-güldüren, kerem-sahibi, hayır-saçan, şakacı-bilge, klasik halk-Arap-Sufi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Çok güldüren, şakacı; hayırsever, iyi adam manasında nitelendirir. *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Abbasî söz-örgüsünün söz-merkezindeki Buhlûl-i Dânâ**: Hârûn Reşîd-eri (786-809; bk. Harun maddesi yan-form söz-örgüsü) Bağdat'ında yaşamış-deli-bilge-Sufi figürü yan-bağlanır; klasik halk-Sufi-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki velî-i meczûb (bilge-deli) yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü) Mesnevî'sinde Buhlûl ve Hârûn Reşîd hikâyeleri yan-bağlanır; Buhlûl — şakacı-yüzlü-bilge-arketipinin söz-imgesi şeklinde işlenir. Sa'dī Şîrâzî (1210-1291; bk. Gazel maddesi yan-form söz-örgüsü) Bostân (1257) ve Gülistan (1258) eserlerinde Buhlûl hikâyeleri yan-bağlanır. Şeyh Ferîdüddin Attâr (1145-1221) Tezkiretü'l-Evliyâ (1206) eserinde Buhlûl-i Dânâ'nın bilge-deli-velî yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge şeklinde anılır. Klasik halk-Türk-Anadolu söz-örgüsünde Buhlûl-i Dânâ — bilge-deli (velî-i meczûb) söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; 17.-18. yüzyıl Osmanlı şair-pîrleri Niyâzî-i Mısrî, Hüdâî, Yûnus Emre çizgisinde Sufi-meczûb-velî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Buhlūl / Behlûl / Behlül yan-formunda yerleşmiştir. Behlül* özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu (Mardin-Şanlıurfa-Diyarbakır-Adıyaman) ve İç-Anadolu Sufi-tasavvuf-yan-bağlamlı muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami erkek adı oldu.