Behlül
Behlül İsminin Anlamı ve Kökeni
Behlül, Arapça kökenli bir erkek adı olup "bilge deli, akıllı meczup" anlamına gelir. Tarihteki Behlül-i Dana (yaklaşık 740-805), Harun Reşid döneminde Bağdat'ta yaşamış, deli görünümünde bilgelik söyleyen tasavvufi bir figürdür; Mevlana'nın Mesnevi'sinde anılır. Modern dönemde, Halid Ziya Uşaklıgil'in "Aşk-ı Memnu" (1899) romanının ve aynı adlı dizinin (2008-2010) başkarakteri olarak tanınır. TÜİK kayıtlarında ilk olarak 1853'te görülür; 2025'te 438. sıradadır.
Klasik Arap edebiyatında "akıllı deli" geleneği güçlüdür; İbn Habib el-Nisaburi'nin "Ukalaü'l-Mecanin" (Akıllı Deliler) adlı eseri bu geleneğin klasik kitabıdır. Türk halk söyleyişinde "Behlül akıllılığı" tabiri bilgelik ile delilik arasındaki ince çizginin sembolüdür.
Popülerlik
Behlül, TÜİK kayıtlarında 1854'ten itibaren 142 yıllık derin tarihi bir iz bırakmış klasik bir Türk erkek adıdır. 1855'te 81. sırayla tarihi zirvesine ulaşan ad, 20. yüzyıl boyunca tedrici bir düşüş yaşamıştır. 2008-2010 Aşk-ı Memnu dizisinin etkisiyle isim 2000'ler sonrasında yeniden gündeme gelmiştir.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Klasik tasavvuf edebiyatında Behlul-i Dana (yaklaşık 740-805) Abbasi halifesi Harun er-Reşid döneminin meczub-bilgeleri arasında yer alır. Behlulilik — sözüm ona deli görünüp derin manevi bilgelik söyleyen tasavvuf geleneği — Mevlâna ve Yunus Emre'nin söyleyişte benzer figürlerle (Şems-i Tebrizi, Otman Baba) yer alır.
Tarihi Figürler
Behlul-i Dana
Abbasi dönemi, ~740-805Halife Harun er-Reşid döneminde Bağdat'ta yaşamış tasavvufi bir figürdür. Deli görünümünde bilgelik söyleyen ve halife dahil pek çok kişiye derin nasihatler veren klasik bir bilge-meczub tipidir.
Edebiyatta ve Folklorda
Mesnevi
Mevlâna Celaleddin-i Rumi · 1273Mevlana'nın klasik tasavvuf eseri Mesnevi'de Behlül'ün pek çok hikâyesi yer alır; halife Harun er-Reşid ile arasında geçen diyaloglar bilgeliğin delilik kisvesiyle dile gelişinin örnekleri olarak işlenir.
Aşk-ı Memnu
Halid Ziya Uşaklıgil · 1899Türk edebiyatının klasik aşk romanlarından biri olan Aşk-ı Memnu'nun erkek başkahramanı Behlül, eserin merkezindeki yasak aşkın trajik figürüdür. Bihter ile Behlül arasındaki yasak ilişki, Servet-i Fünun dönemi Türk romanının kilit metni sayılır.
Modern Kültürde
Aşk-ı Memnu
Dizi · 20102008-2010 yıllarında Kanal D'de yayınlanan ve büyük bir izleyici kitlesi kazanan dizide Behlül karakterini Kıvanç Tatlıtuğ canlandırmıştır. Dizinin uluslararası başarısıyla birlikte Behlül adı modern Türkiye'de geniş bir tanınırlık kazanmıştır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapçaبهلول (Behlûl)
Ünlü İsimdaşlar
Behlûl-i Dânâ
Halife Hârûn er-Reşîd döneminde Bağdat'ta yaşamış, deli görünümünde bilgelik söyleyen ve halife dahil pek çok kişiye derin nasihatler veren tasavvufî bir figürdür. Mevlânâ Mesnevî'sinde ve Sa'dî Bostân'ında pek çok hikâyesi yer alır.