Cabir

Cabir, Arapça Jābir (جابر) — j-b-r (zorlamak, yan-yapı-onarmak, kırığı-yerleştirmek) kökünün etken-sıfat-fiil formu — zorlayan, kırığı-onaran, yan-yapı-yerleştiren, ihtiyacı-gideren anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-Jabbār (Cebbâr — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı), al-jabr (cebir — klasik İslamî matematik-yan-yapı söz-yapısı; Hârizmî'nin Kitāb al-Jabr wa al-Muqābala eserinin söz-imgesi yan-bağlanır), al-jubrān (yan-form), al-jabbānī (yan-form), al-mujbar (yan-form), al-injibār (yan-form söz-yapısı), al-Jubrān (Pers-yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de al-Jabbār söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Haşr 59:23 Huwa'llāhu lladhī lā ilāha illā Huwa al-Maliku al-Quddūsu al-Salāmu al-Mu'minu al-Muhayminu al-'Azīzu al-Jabbāru al-Mutakabbir — "O öyle bir Allah'tır ki, O'ndan başka ilâh yoktur; Mâlik, Kuddûs, Selâm, Mü'min, Müheymin, 'Azîz, Cebbâr, Mütekebbir'dir" yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki Hz. Câbir ibn 'Abd Allāh al-Anṣārī (öl. 697) — uzun-ömürlü sahabi-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi; klasik İslamî hadis-rivayet söz-örgüsünde 1500-üzerinde hadis-rivayet ettiği klasik halk-İslam-tarihçi söz-yapısı yan-bağlanır. 152 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #433 sıradadır.

Arapça Jābir (جابر), j-b-r ("zorlamak, yan-yapı-onarmak, kırığı-yerleştirmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde j-b-r kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Jabbār — Cebbâr, al-jabr — cebir; klasik İslamî matematik-yan-yapı söz-yapısı, al-injibār — onarma, al-jubrān — yan-form söz-yapısı, al-jabbānī — yan-form, al-mujbar — yan-form, al-Jubrān — Pers-yan-form söz-yapısı (klasik halk-Lübnan söz-yapısı; Halil Cibran yan-bağlamı), al-Jubaira — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün etken-sıfat-fiil formu — zorlayan, kırığı-onaran, yan-yapı-yerleştiren, ihtiyacı-gideren, eksiği-tamamlayan. Klasik halk-İslamî söz-örgüsünde Jābir, hem ihtiyacı-gideren-yan-yapı, hem kırığı-onaran-cerrah-yan-yapı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden al-Jabbār (الجبار) — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge. Klasik halk-İslamî kelâm-jargonunda al-Jabbār iki-yan-yorumu yan-bağlanır: (1) al-Jabbār al-Mutakabbir — Cebir-Eden, Hâkim-Allah söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge; (2) al-Jabbār — kullarının-eksiklerini-onaran, ihtiyaçlarını-gideren-yan-yapı söz-yapısı. Kur'an-ı Kerîm'de al-Jabbār söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: (1) Haşr 59:23 Huwa'llāhu lladhī lā ilāha illā Huwa al-Maliku al-Quddūsu al-Salāmu al-Mu'minu al-Muhayminu al-'Azīzu al-Jabbāru al-Mutakabbir — "O öyle bir Allah'tır ki, O'ndan başka ilâh yoktur; Mâlik, Kuddûs, Selâm, Mü'min, Müheymin, 'Azîz, Cebbâr, Mütekebbir'dir; Allah onların ortak-koştuklarından münezzehtir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; (2) Mâide 5:22 Innā lan nadkhulahā ḥattā yakhrujū minhā fa-in yakhrujū minhā fa-innā dākhilūn yan-bağlamlı yan-bağlanır (Hz. Mûsâ-Beni-İsrâîl bağlamı jabbārīn söz-yapısı yan-bağlanır); (3) İbrahim 14:15 Wa-khāba kullu jabbārin 'anīd — "Her zorba-inatçı zarar-etti." Klasik İslamî kelâm-jargonunda al-Jabbār'ın iki-yan-yorumu yan-bağlanır. Tarihsel-referansları klasik İslamî sîret-tarihinin söz-merkezindeki söz-imgeleri: (1) Hz. Câbir ibn 'Abd Allāh al-Anṣārī (öl. 697) — uzun-ömürlü sahabi-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi; Medîne-Ensâr'dan, Bedr ve Uḥud Gazveleri'ne katıldı; klasik İslamî hadis-rivayet söz-örgüsünde 1500-üzerinde hadis-rivayet etti yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır; klasik İslamî sahabi-hadisçi söz-örgüsünün söz-merkezi figürü; Hz. Peygamber'le 19-Gazve'ye katıldığı klasik söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır; (2) Câbir ibn Ḥayyān (öl. 815) — klasik İslamî kimya-simyâ-âliminin söz-merkezi söz-yapısı; Avrupa'da Geber yan-form söz-yapısıyla anılır; modern kimyânın-babası onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (3) Câbir ibn Aflaḥ (1100-1150) — Endülüs-Sevilla matematik-astronomi-âlimi yan-bağlanır. Klasik İslamî matematik söz-örgüsünde al-jabr (cebir) — klasik İslamî matematik-yan-yapı söz-yapısı; Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī'nin (780-850) Kitāb al-Jabr wa al-Muqābala (Cebir-ve-Mukâbele Kitabı, 9. yüzyıl) söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; modern Avrupa-bilim söz-örgüsünde algebra yan-form söz-yapısı bu kökten gelir. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Câbir / Cabir yan-formunda yerleşmiştir.