Cevriye

Cevriye, Arapça-Farsça kökenli bir kız adıdır; "cevr" (eziyet, naz) sözcüğünden türer ve klasik divan şiirindeki "sevgilinin nazı" temasıyla ilişkilidir. Divan şiirinde "cevr-i yar" (sevgilinin cefası), sevenin sabrını sınayan estetize edilmiş bir kavramdır. Osmanlı edebî kız adlandırma geleneğinin klasik bir örneğidir.

Arapça javriyya, el-javr ("eziyet, sıkıntı") sözcüğüne dişil nisbet -iyya eki getirilerek türetilmiş sıfat formudur. Aynı kökten el-ca'ir (zalim), el-javra (haksızlık eylemi), et-tajavvur (haksızlığa uğrama) gelir. Aynı kökten ayrıca el-mujavara (komşuluk; ayrı kök) türetilmiştir. Klasik Pers-Osmanlı divan şiir geleneğinde cevr (javr) sözcüğü zengin estetik anlam taşır: hem sevgilinin nazlı uzaklığı, ilgisizliği (aşk sınamasının estetize edilmiş niteliği), hem de aşkın acısı tatlılığı dengesinin merkez kavramıdır. Cevr-i yar (sevgilinin cevri), cevr-i 'ışk (aşkın cevri), cefa-yı yar (sevgilinin cefası) gibi terkipler Baki, Fuzuli, Nedim, Şeyh Galip'in gazellerinde standart söyleyişindandır. Cevriye adı bu klasik divan aşk imgesinin bir kız adı olarak somutlaşmış formudur; Osmanlı saray edebi kız adlandırma öbeğinin örneğidir.