Cevriye

Cevriye, Arapça-Farsça karma terkip jawriyya — jawr (eziyet, sıkıntı; cevr) köküne dişil nisbet ekiyle türetilmiş — cevr ile ilgili, sevgilinin nazlı eziyetinin estetiği anlamlarına gelir. Klasik Pers-Osmanlı divan şiir geleneğinin merkez kavramlarından cevr-i yar (sevgilinin cevri eziyeti) ile akrabadır. Aşkta cevr (sevgilinin uzaklığı, nazı, ilgisizliği) sevenin imanını sabrını sınayan estetize edilmiş bir nitelik olarak yer alır. Cevriye adı Osmanlı saray edebi kız adlandırma kategorisinin klasik bir örneğidir; aşkta cevr-i yar'ı estetik bir değer olarak yaşayan sevgili figürünün adıdır.

Arapça jawriyya, al-jawr ("eziyet, sıkıntı) sözcüğüne dişil nisbet -iyya eki getirilerek türetilmiş sıfat formudur. Aynı kökten al-ja'ir (zalim), al-jawra (haksızlık eylemi), al-tajawwur (haksızlığa uğrama) gelir. Aynı kökten ayrıca al-mujawara (komşuluk; ayrı kök) türetilmiştir türemiştir. Klasik Pers-Osmanlı divan şiir geleneğinde cevr (jawr) sözcüğü zengin estetik anlam taşır: hem sevgilinin nazlı uzaklığı, ilgisizliği (aşk sınamasının estetize edilmiş niteliği), hem de aşkın acısı tatlılığı dengesinin merkez kavramıdır. Cevr-i yar (sevgilinin cevri), cevr-i 'ışk (aşkın cevri), cefa-yı yar (sevgilinin cefası) gibi terkipler Baki, Fuzuli, Nedim, Şeyh Galip'in gazellerinde standart söyleyişindandır. Cevriye adı bu klasik divan aşk imgesinin bir kız adı olarak somutlaşmış formudur; Osmanlı saray edebi kız adlandırma kategorisinin örneğidir.