Dede ismi “Büyük baba, ata; Alevi-Bektaşi geleneğinde manevi rehber” anlamına gelir. Türkiye'de daha az bilinen, özgün bir isimdir (TÜİK 2023: #455).
Deneyin
Dede İsminin Anlamı ve Kökeni
Dede, Türkçe dede sözcüğünden gelen ve "büyük baba, ata; klasik Türk-Alevi-Bektaşi geleneğinin manevi rehberi" anlamlarına gelen bir erkek adıdır. Eski Oğuzcada "baba, dede" anlamında kayıtlıdır; çocuk dilindeki da-da sesinden doğmuş bir aile sözcüğüdür ve Ata, Baba, Atabey gibi saygı adlarıyla aynı çizgide durur. Türk halk edebiyatının klasik Dede Korkut Kitabı Oğuz Türklerinin destansı hikâyelerini bir araya getirir; Korkut Ata / Korkut Dede bilgeliğin simgesidir. TÜİK kayıtlarında Dede ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1850 yılında 62. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2023 yılı verilerinde 455. sırayla listelenmektedir.
Dede, Türkçede hem babanın babası hem soyun başı demektir; baba ve nene gibi aile içi seslenme sözcüklerinden biridir ve Anadolu'da eski Türkçenin ata sözcüğüyle yan yana yerleşmiştir. Sözcük ikinci bir hayatı unvan olarak yaşar. Türk halk edebiyatının temel kitabı Dede Korkut, adını Oğuz boylarının ozanı ve akil adamı Korkut Ata'dan alır; 14-15. yüzyılda yazıya geçen bu hikâyelerde Dede Korkut ad koyan, öğüt veren, anlaşmazlığı çözen kişidir. Alevî-Bektaşî geleneğinde Dede, cemi yürüten manevi rehberin resmî unvanıdır; Bektaşî yolunun başındaki kişiye Dedebaba denir. Türk Dil Kurumu sözcüğün bir başka anlamını da kaydeder: Mevlevi tarikatında çilesini doldurmuş dervişlere verilen san. Eski kayıtlarda ad çoğu zaman Dede Mehmet, Dede Osman gibi ikili adların parçası olarak görünür.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan erkek isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Dede İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Dede, Türkçe kökenli bir ad. İsim karakteri belirlemez — ama her adın, anlamından ve kullanım geçmişinden gelen bir çağrışım dünyası vardır. Dede isminde bunlar üç başlıkta toplanıyor:
Bilgelik
Bilgelik, bu ismin taşıdığı ilk nitelik. Aceleyle karar vermeyen, dinlemeyi bilen, sorunun altındaki asıl soruyu gören bir tavır. Türkçede bilgelik yaşla değil, sabırla ölçülür.
Asalet
Kendi standardını kimse bakmadığında da koruyan bir ağırbaşlılık. Asalet burada unvanla değil, tutumla ölçülür.
Huzur
Ortalık karışınca sesi yükselmeyen, aceleye kapılmayan, kendi ritmini bozmayan bir tavır — bu ismin taşıdığı nitelik huzur. Durgunluk değil, sarsılmadan durabilmek.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Dede, kayıtların başladığı 1850'de 62. sırayla zirvesini gördü ve 19. yüzyıl boyunca çoğunlukla 60 ile 150. sıralar arasında verilen bir addı. 20. yüzyılda yavaş ama kesintisiz geriledi: 1920'de 152., 1940'ta 247., 1960'ta 401., 1980'de 538. sıradaydı. 1980'lerden 2000'lerin ortasına dek 505 ile 555. sıralar arasında seyrek verilen bir ad olarak kaldı. 2005'ten sonra kayıtlarda yalnızca ara ara görünür; son kaydında, 2023'te 455. sıradadır.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 42.000 kişiden biri
- Nadir
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Dede adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Dede adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (diğer yazımlar)Dede