Dede

Dede, Türkçe dede sözcüğünden gelen ve "büyük baba, ata; klasik Türk-Alevi-Bektaşi geleneğinin manevi rehberi" anlamlarına gelen bir erkek adıdır. Eski Türkçe ded-/dede kökünden gelir; aynı kalıbın diğer örnekleri Atabey, Baba, Ata, Pir gibi Türk-Moğol onursal söyleyişinin kavramlarıdir. Klasik tasavvuf-Alevi-Bektaşi geleneğinde Dede manevi rehberin onursal unvanı olup Dedebaba, Pir-Sultan, Hacı Bektaş Veli Dede gibi onursal hitap-tabirlerin merkezindedir. Türk halk edebiyatının klasik Dede Korkut Kitabı (yaklaşık 14-15. yüzyıl) Oğuz Türklerinin destansı hikâyelerini bir araya getirir; Korkut Ata / Korkut Dede bilgelik kavramnin kişisidir.

Eski Türkçe ded- / dede kökü Türk-Moğol akrabalık-onursal söyleyişinin köklü sözcüklerindendir. Aynı kök ailesinden Atabey (büyük-baba), Ata (ata, dede), Pir (Pers — yaşlı, bilge) gibi kavramları yer alır. Klasik Türk halk edebiyatının Dede Korkut Kitabı (yaklaşık 14-15. yüzyıl) Oğuz Türklerinin destansı hikâyelerinin merkezindedir; Korkut Ata / Korkut Dede bilgeliğin kişileşmiş hâlidir. Klasik tasavvuf-Alevi-Bektaşi geleneğinde Dede, Dedebaba, Pir-Sultan gibi manevi rehber unvanları onursal söyleyişinin kavramlarındandır.