Dede ismi “Büyük baba, ata; Alevi-Bektaşi geleneğinde manevi rehber” anlamına gelir. Türkiye'de daha az bilinen, özgün bir isimdir (TÜİK 2023: #455).
Dede İsminin Anlamı ve Kökeni
Dede, Türkçe dede sözcüğünden gelen ve "büyük baba, ata; klasik Türk-Alevi-Bektaşi geleneğinin manevi rehberi" anlamlarına gelen bir erkek adıdır. Eski Türkçe ded-/dede kökünden gelir; aynı kalıbın diğer örnekleri Atabey, Baba, Ata, Pir gibi Türk-Moğol onursal söyleyişinin kavramlarıdir. Klasik tasavvuf-Alevi-Bektaşi geleneğinde Dede manevi rehberin onursal unvanı olup Dedebaba, Pir-Sultan, Hacı Bektaş Veli Dede gibi onursal hitap-tabirlerin merkezindedir. Türk halk edebiyatının klasik Dede Korkut Kitabı (yaklaşık 14-15. yüzyıl) Oğuz Türklerinin destansı hikâyelerini bir araya getirir; Korkut Ata / Korkut Dede bilgelik kavramnin kişisidir.
Dede, Türkçede hem babanın babası hem soyun başı demektir; baba ve nene gibi aile içi seslenme sözcüklerinden biridir ve Anadolu'da eski Türkçenin ata sözcüğüyle yan yana yerleşmiştir. Sözcük ikinci bir hayatı unvan olarak yaşar. Türk halk edebiyatının temel kitabı Dede Korkut, adını Oğuz boylarının ozanı ve akil adamı Korkut Ata'dan alır; 14-15. yüzyılda yazıya geçen bu hikâyelerde Dede Korkut ad koyan, öğüt veren, anlaşmazlığı çözen kişidir. Alevî-Bektaşî geleneğinde Dede, cemi yürüten manevi rehberin resmî unvanıdır; Bektaşî yolunun başındaki kişiye Dedebaba denir.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Dede İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Dede, Türkçe kökenli bir ad. İsim karakteri belirlemez — ama her adın, anlamından ve kullanım geçmişinden gelen bir çağrışım dünyası vardır. Dede isminde bunlar üç başlıkta toplanıyor:
Bilgelik
Bilgelik, bu ismin taşıdığı ilk nitelik. Aceleyle karar vermeyen, dinlemeyi bilen, sorunun altındaki asıl soruyu gören bir tavır. Türkçede bilgelik yaşla değil, sabırla ölçülür.
Asalet
Kendi standardını kimse bakmadığında da koruyan bir ağırbaşlılık. Asalet burada unvanla değil, tutumla ölçülür.
Huzur
Ortalık karışınca sesi yükselmeyen, aceleye kapılmayan, kendi ritmini bozmayan bir tavır — bu ismin taşıdığı nitelik huzur. Durgunluk değil, sarsılmadan durabilmek.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Deneyin
Size en yakın ismi bulalım
6 kısa soru, 30 saniye — zevkinize göre kişisel isim önerileri.
Popülerlik Hikâyesi
Dede, TÜİK kayıtlarında 1850'den itibaren görülen 173 yıllık tarihi iz bırakmış klasik bir Anadolu erkek adıdır. 1850'de #62 sırayla zirvesine ulaşmıştır; 2023'te #455 sıradadır. Klasik Türk-İslami-Alevi-Bektaşi onursal söyleyişinin kişi-ad biçimine taşındığı köklü adlardandır.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 42.000 kişiden biri
- Nadir
Dede ismini eşin de sever mi?
İsim Eşleşmesi ile birlikte seçin — ikinizin de beğendiği isimler eşleşsin.
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Dede adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Dede adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Deneyin
Dede soyadınızla nasıl duruyor?
Soyadınızı yazın; ses akışını, ritmi ve anlam ilişkisini birlikte değerlendirelim.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (diğer yazımlar)Dede