Devrim
Devrim İsminin Anlamı ve Kökeni
Devrim, Türkçe dev- (dönmek, çevirmek) ve -im (isim eki) birleşiminden Cumhuriyet sonrası türetilmiş, toplumsal siyasal bilimsel düzlemde köklü ve hızlı değişim; revolution anlamındaki bir Türkçe sözcüktür. Türk Dil Devrimi'nin başarılı ürünlerinden biridir; inkılap (Arapça) yerine kullanılan ve Atatürk dönemi laik Cumhuriyetçi ideolojinin merkezi kavramlarındandır. Aynı zamanda hem erkek hem kız adı olarak kullanılan unisex bir tercihtir. 1956'dan TÜİK kayıtlarında izlenir; 2025'te #247 sıradadır.
Türkçe Devrim, dev- (Eski Türkçe "dönmek, çevirmek, alt üst etmek") fiilinden -im (isim yapan ek) ile türetilmiştir — "köklü dönüşüm, alt üst oluş." Aynı kökten devirme (dönüştürme), devir (zaman dönemi; Eski Türkçe devr'den), devran (dönem) türetilmiştir. Cumhuriyet'in Türk Dil Kurumu tarafından Türkçeleştirme dalgasında inkılab (Arapça q-l-b kökünden "alt üst etme") yerine önerilen Türkçe karşılıktır. Atatürk döneminde Türk Devrimi (Türk inkılabı) terimi standart hale gelmiştir; Devrim Yasaları, Devrim Stadyumu, Devrim Tarihi gibi terkipler Cumhuriyet kültürünün kurucu kavramlarındandır. Kişi adı olarak hem erkek hem kız için kullanılır; Cumhuriyet aydın laik kuşağının sevdiği bir tercihtir.
Popülerlik
Devrim, 1956'dan itibaren TÜİK kayıtlarında görünür ve Cumhuriyet'in laik aydın mühendis kuşağının sevdiği unisex Türkçe ad olarak yerleşti. 1970-1990 arasında özellikle sol laik orta sınıfın sembolik tercihi oldu. 2010 sonrası modern Türkçe ad dalgasında istikrarlı bir konum tuttu. 2025'te #247 sıradadır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Edebiyatta ve Folklorda
Atatürk Devrimleri
Atatürk'ün 1923-1938 arası gerçekleştirdiği reform paketi (Türk Devrimi) Cumhuriyet ideolojisinin temelidir: harf devrimi (1928), şapka devrimi (1925), tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), kadınlara seçme seçilme hakkı (1934), soyadı kanunu (1934). Devrim sözcüğü bu reformların Türkçe genel adı olarak yerleşmiştir.
Devrim arabası
1961Türkiye'nin ilk yerli üretim binek otomobili (1961, Eskişehir). 4 ay 28 günde Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla yapıldı; benzin sıkıntısı nedeniyle Anıtkabir törenine 100 metre kala kaldığı söylenir. Cumhuriyet teknik iddiasının sembolü; Devrim sözcüğünün halk hafızasındaki en güçlü somut hatıralarından biridir.
Modern Kültürde
Devrim Arabaları
Film · 2008Tolga Örnek'in yönetmenliğindeki Türk filmi (2008); 1961 Devrim arabası projesinin gerçek hikâyesini anlatır. Tarihi-belgesel anlatımıyla Türk Cumhuriyet hatırasının canlı kalmasına katkı yapmıştır.
Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (anlam karşılığı)İnkılâp (Arapça)
- İngilizceRevolution
- FransızcaRévolution
- Azericeİnqilab
Ünlü İsimdaşlar
Devrim Erbil
Türk modern resim sanatının önemli ressamlarından (1937-2024); Türk soyut sanatının kurucu kuşağında yer almıştır.