Elveda

Elveda, Arapça al-Wadā' (الوداع) — w-d-' (bırakmak; vedâlaşmak; ayrılmak) kökünden mastar-formu — vedâ, ayrılış, bir-daha-kavuşulamayacak-ayrılma anı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Bir daha kavuşulamayacağı düşünülen bir şeyden ayrılırken kullanılan bir söz manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Wadda'a / yuwaddi'u ("vedâ-etti / vedâ-eder; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Ḥajjat al-Wadā' — Hz. Peygamber'in vedâ-haccı 10/632 yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı"; Duhâ 93:3 Mā wadda'aka rabbuka wa-mā qalā — "Rabbin seni terk-etmedi, sana darılmadı da" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Wādi' (vedâ-eden), al-Mawdi' (yan-form söz-yapısı), al-tawdī' (vedâ-edilme yan-form), al-Mu-wadda' (terk-edilmiş — yan-form) yan-örgüsü oluşur. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-tarihinin söz-merkezindeki söz-imge: Ḥajjat al-Wadā' (Hz. Peygamber'in vedâ-haccı, 10/632 — Hz. Peygamber'in son haccı, klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi); Hz. Peygamber'in Khuṭbat al-Wadā' (vedâ-hutbesi) klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapılarından, Yā ayyuhā al-nāsu, kalimatun ūṣīkum bihā ("Ey insanlar! Size bir-söz vasiyet-ediyorum") yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı. 167 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #423 sıradadır.

Arapça al-Wadā' (الوداع), w-d-' ("bırakmak; vedâlaşmak; ayrılmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde vedâ-ayrılma kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden mastar-formudur — vedâ, ayrılış, bir-daha-kavuşulamayacak-ayrılma anı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Bir daha kavuşulamayacağı düşünülen bir şeyden ayrılırken kullanılan bir söz manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Wadda'a / yuwaddi'u ("vedâ-etti / vedâ-eder; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Ḥajjat al-Wadā' — Hz. Peygamber'in vedâ-haccı 10/632 yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı"; Duhâ 93:3 Mā wadda'aka rabbuka wa-mā qalā — "Rabbin seni terk-etmedi, sana darılmadı da" yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söyleminde Hz. Peygamber'in Mekke-müşrik-baskı dönemindeki manevî-yalnızlık yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi), al-Wādi' ("vedâ-eden"), al-Mawdi' ("yan-form söz-yapısı"), al-tawdī' ("vedâ-edilme yan-form"), al-Mu-wadda' ("terk-edilmiş — yan-form"), al-mu'addi' (yan-form söz-yapısı), al-mu-wāda'a (yan-form söz-yapısı), al-istidā' (yan-form söz-yapısı), al-Wadī'a ("emanet — yan-yorumlu söz-yapısı; aynı kök-ailesinden klasik fıkıh-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı") yan-örgüsü oluşur. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-tarihinin söz-merkezindeki söz-imge: Ḥajjat al-Wadā' ("Hz. Peygamber'in vedâ-haccı, 10/632 — Hz. Peygamber'in son haccı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; Hz. Peygamber 'Arafat-yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezindeki Khuṭbat al-Wadā' — vedâ-hutbesi'ni okudu; vedâ-haccı sonrası 12 Rabī'ul-evvel 11 Hicri / 8 Haziran 632'de Medine'de vefât-etti"). Hz. Peygamber'in Khuṭbat al-Wadā' ("vedâ-hutbesi") klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapılarından; Yā ayyuhā al-nāsu, kalimatun ūṣīkum bihā lā tarji'ū ba'dī kuffāran yaḍribu ba'ḍukum riqāba ba'ḍ ("Ey insanlar! Size bir-söz vasiyet-ediyorum: Benden sonra birbirinizin boynunu vuran kâfirlere dönmeyiniz" — Buhârî, al-'Ilm 43; Müslim, al-Qasāma 29 yan-bağlamlı söz-yapısı) yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Elvedâ-i Ramazân (Ramazan'a-vedâ — klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı), Elvedâ-i ömr (ömre-vedâ), Elvedâ-i dünya (dünyaya-vedâ), Elvedâ-i sevgili (sevgiliye-vedâ) yan-form-yan-örgülü söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-zarafet söz-örgüsünün söz-imgeleridir. Klasik Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Mevlânâ Celaleddin-i Rumî (1207-1273), Yûnus Emre (1238-1320) gibi büyük şâirler-pîrler vedâ / al-Wadā' sözcüklerini ayrılık-acısı, manevî-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde işler. Elveda özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam-Pers ailelerin sevdiği klasik kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Elvedâ / Elveda / Wadā' yan-formlarında yerleşmiştir.