Esmahan

Esmahan, Arap-Türkçü compound: Asmā' (Arapça — "yüce-isimler, klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve han (Türkçü — "hükümdar, hân, klasik halk-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden yüce-isimli-hân, saygın-soylu, klasik halk-Arap-Türk söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Hükümdar adları manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Esma (yan-form söz-yapısı), al-Asmā' (klasik halk-Esmâ'ül-Hüsnâ söz-merkezi söz-yapısı), al-Asmā' al-Ḥusnā (klasik halk-Esmâ'ül-Hüsnâ söz-merkezi söz-yapısı; klasik halk-A'râf 7:180 Wa-li'llāhi al-Asmā' al-Ḥusnā fa-d'ūhu bihā söz-merkezi yan-bağlamı), Ismā (klasik halk-Hz. Sümeyye'nin annesi yan-bağlamı), Han (yan-form söz-yapısı), Hânım, Sultan, Nazlıhan (yan-form söz-yapısı; bk. Nazlıhan maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-Sahabe yan-bağlamı klasik halk-Sîret söz-örgüsünün söz-merkezindeki Hz. Esmâ bint Ebî Bekir**: Hz. Esmâ bint Ebî Bekir es-Sıddîk (~595-692; klasik halk-Sahabe söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Hz. Ebû Bekir'in büyük-kızı, Hz. 'Â'işe'nin ablası yan-bağlanır; Dhāt al-Niṭāqayn — iki-kemerli-kadın yan-unvanı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Hicret 622'de Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir'i Sevr-mağarasında iki-kemer-yapıp-yiyecek-getirdiği söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; bk. Senar maddesi yan-form söz-örgüsü Tevbe 9:40 Yâr-i Gâr yan-bağlamı). Klasik halk-Osmanlı söz-örgüsünde Esmâhân Sultân* (II. Selim'in kızı, ~1545-1585; Sokollu Mehmed Paşa'nın eşi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). 162 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #419 sıradadır.

Arap-Türkçü compound Esmahan, iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: Asmā' (Arapça — "yüce-isimler, çoğul-yan-yapı söz-yapısı; klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde s-m-w/s-m-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-ism — ad, al-Asmā' al-Ḥusnā — Esmâ-i Hüsnâ; klasik halk-A'râf 7:180 Wa-li'llāhi al-Asmā' al-Ḥusnā fa-d'ūhu bihā söz-merkezi yan-bağlamı, Esma, Sami — yüksek, Sümeyye — yüksek-yan-yapı, İsminur yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. İsminur maddesi yan-form söz-örgüsü") ve han (Türkçü — "hükümdar, hân; klasik halk-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Han, Hânım, Hânedân, Hâkân, Khaqan, Hân-zâde, Atalık-Hân, Nazlıhan yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Nazlıhan maddesi yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. *Tarihsel-Sahabe yan-bağlamı klasik halk-Sîret söz-örgüsünün söz-merkezindeki Hz. Esmâ bint Ebî Bekir**: Hz. Esmâ bint Ebî Bekir es-Sıddîk (~595-692; klasik halk-Sahabe söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Hz. Ebû Bekir'in büyük-kızı, Hz. 'Â'işe'nin ablası, Hz. Zubayr ibn al-'Awwām'ın eşi, 'Abd Allāh ibn al-Zubayr'in annesi yan-bağlanır; Dhāt al-Niṭāqayn — iki-kemerli-kadın yan-unvanı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik halk-Hicret 622'de Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir'i Sevr-mağarasında iki-kemer-yapıp-yiyecek-getirdiği söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; bk. Senar maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Tevbe 9:40 Yâr-i Gâr yan-bağlamı). 100 yıl yaşayıp Mekke'de 692'de vefat etti yan-bağlanır. Klasik halk-Osmanlı söz-örgüsünde Esmâhân Sultân (II. Selim'in kızı, ~1545-1585; Sokollu Mehmed Paşa'nın eşi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-Sokollu-Hânedânı yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; Mîmâr Sinân Esmâhân Sultân Câmii — Eyüp 1572 — bânisi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). Türkçü-Arap compound Esmâ+Hân* — Cumhuriyet sonrası 19.-20. yüzyıl Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu (Mardin-Şanlıurfa-Diyarbakır-Adıyaman) muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami kız adı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır.