Esmer

Esmer, Arapça asmar (أسمر) — s-m-r (akşam-rengi-almak; kahverengi-tonlanmak; tatlı-koyu-renk-içinde-olmak) kökünden af'al veznindeki renk-isim formu — teni-buğday-renginde, koyu-buğday-tenli, kahverengi-tonlu anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-samra' (kahverengi-dişil-form), al-sumra (esmerlik), al-Samrā' (klasik Arap-divan-şiirinde sevgilinin esmer-tasviri için kullanılan onursal-sıfat), al-musāmara (akşam-sohbeti — yan-yorumlu yan-form), al-asmar (esmer-renk genel kategorisi) türetilmiştir. Klasik Arap-Pers divan-şiir geleneğinde asmar / samrā' sevgilinin estetik-tasvirinin merkez söz-imgelerinden biridir; al-samrā' al-naḥīfa (zarif-esmer-narin) klasik divan-portre-tasvirinin söz-formülüdür. Klasik Türk-İslam-Pers ailelerinin sevdiği zarif kız-adıdır; Esmer-Kız halk-Türkçesi-yumuşak-söyleyişiyle aynı zamanda klasik halk-türkü-edebî söyleminde sevgili-tasvirinin merkez söz-imgesidir. 167 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #401 sıradadır.

Arapça asmar (أسمر), s-m-r ("akşam-rengi-almak; kahverengi-tonlanmak; tatlı-koyu-renk-içinde-olmak") kökünden af'al veznindeki renk-isim formudur — teni-buğday-renginde, koyu-buğday-tenli, kahverengi-tonlu. Klasik Arap-renk-isimlerinin af'al veznindeki eril-yapı standardıdır: abyaḍ (beyaz), aswad (siyah), aḥmar (kırmızı), aṣfar (sarı), akhḍar (yeşil), azraq (mavi), asmar (esmer-buğday). Aynı kök-ailesinden al-samrā' ("kahverengi-dişil-form; klasik divan-şiirinde sevgilinin esmer-tasviri için kullanılan onursal-sıfat"; fa'lā' veznindeki dişil-yapı), al-sumra (esmerlik — soyut-isim), al-Samrā' (klasik Arap-divan-şiirinde sevgilinin estetik-tasvirinin merkez söz-imgesi; özellikle Bedevî-Arap-aşk-şiirinin merkez sözcüklerinden — al-Samrā' al-naḥīfa — zarif-esmer-narin), al-musāmara ("akşam-sohbeti, gece-sohbeti" — yan-yorumlu yan-form, samar — gece-sohbeti aynı kökten gelir; klasik Arap halk-edebî söz-dağarcığında al-musāmara — gece boyunca konuşma-eğlence pratiği), al-asmar (esmer-renk genel kategorisi), samura (ksü-rengi-aldı — fiil-formu), al-tasmīr (esmerleştirme — modern Arapçada tanning). Klasik Arap-Pers divan-şiir geleneğinde asmar / samrā' sevgilinin estetik-tasvirinin merkez söz-imgelerinden biridir; klasik Bedevî-Arap-aşk-şiirinde al-Samrā' al-buduwiyya (Bedevî-esmer-sevgilim) klasik kasîde-tasvirinin merkez söz-formülü, al-samrā' al-naḥīfa (zarif-esmer-narin) klasik divan-portre-tasvirinin söz-formülüdür. Klasik Türk-İslam halk-türkü-edebî söyleminde Esmer-Kız / Esmerim sevgili-tasvirinin merkez söz-imgesidir; halk-türkü-aşıklarının (Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Âşık Veysel) türkülerinde sıkça yer alır — Esmerim Beyazım yan-form-örgüsüyle. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Esmer formunda yerleşmiştir; klasik dindar-eğitimli Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 19-20. yüzyıllar boyunca istikrarlı kullanım gördü.