Fazilet

Fazilet, Arapça faḍīla (فضيلة) — al-faḍl (fazl, üstünlük, erdem) kökünün dişil isim formu — fazilet, erdem, üstün-ahlâk niteliği anlamına gelir. Fazlı (bk. Fazlı maddesi) ile aynı kök-ailesinden gelir; Fazlı nisbet-formu, Fazilet mücerret-isim formudur. al-faḍāyil (faziletler — çoğul) klasik İslamî ahlâk-edebiyatının merkez kategorisidir; kitāb al-faḍā'il (Faziletler Kitabı) edebî-tür Hz. Peygamber'in, sahabilerin, ehl-i beytin manevî-üstünlük niteliklerinin işlendiği klasik İslamî biyografi-eserlerinin türüdür. Klasik İslamî ahlâk-felsefesinde al-faḍā'il (faziletler) ve al-radhā'il (kötü-ahlâklar) ikilisi mü'minin manevî-yolculuğunun temel-kategorileridir. 137 yıllık TÜİK derinliğiyle 2024'te #421 sıradadır.

Arapça faḍīla (فضيلة), al-faḍl ("fazl, üstünlük, erdem; Allah'ın hesapsız-bahşı"; f-ḍ-l kökünden — bk. Fazlı maddesi tam etimoloji-detay bölümü) kökünün dişil isim formudur — fazilet, erdem, üstün-ahlâk niteliği. Aynı kök-ailesinden al-faḍl (fazl, üstünlük), al-faḍāyil (faziletler — çoğul; klasik İslamî ahlâk-edebiyatının merkez kategorisi), al-tafḍīl (üstün-kılma — klasik İslamî kelâmda tafḍīl al-anbiyā' peygamberlerin birbirine üstünlüğü tartışması), al-afḍal (en-faziletli; Sünni-İslam'da afḍal al-khalq en-faziletli yaratık olarak Hz. Peygamber'in sıfatı), al-fāḍil (fâzıl, erdemli — eril sıfat-fiil), al-fāḍila (fâzıla, erdemli kadın — al-Madīna al-Fāḍila: erdem-şehri, klasik İslam-felsefesinde Fârâbî'nin 9. yüzyılda kullandığı kavram), al-Mufaḍḍil (üstün-tutan), Fazlı (nisbet — Fazlı maddesi) türetilmiştir. Kitāb al-faḍā'il (Faziletler Kitabı) klasik İslamî biyografi-eserlerinin önemli bir türüdür; Hz. Peygamber'in, sahâbîlerin, ehl-i beytin manevî-üstünlük niteliklerinin işlendiği eserler bu kategoride yer alır (örn. İmam Ahmed'in Faḍā'il al-Ṣaḥāba eseri, 9. yüzyıl). Klasik İslamî ahlâk-felsefesinde al-faḍā'il al-arba'a (dört temel-fazilet: al-ḥikma hikmet, al-shujā'a cesaret, al-'iffa iffet, al-'adāla adâlet) Antik Yunan-Eflatun-Aristoteles geleneğinden Müslüman filozoflara (Fârâbî, İbn Miskeveyh, Gazâlî) aktarılan paradigma-erdemlerdir. Türkçeye Osmanlı medrese-edebî yoluyla Fazîlet (klasik) ve Fazilet (yumuşak söyleyiş) yerleşmiştir.