Fadile

Fadile, Arapça Fāḍila (فاضلة) — f-ḍ-l (üstün-olmak; ihsan-bağışlamak; fazîlet-göstermek) kökünden etken-sıfat-fiil dişil-formu — erdemli, fazîletli, üstün-ahlâklı kadın anlamlarına gelir. Eril karşılığı Fāḍil (fazîletli-erkek). Aynı kökten al-faḍl ("fazl, ihsan, lütuf, üstünlük, fazlalık-bahş"; Kur'an'da pek çok yerde Allah'ın kullarına bağışladığı manevî-maddî ihsan söz-örgüsünün merkez sözcüğü: Wa-Allāhu dhū al-faḍli al-'aẓīm — Bakara 2:105, Âl-i İmrân 3:74, Cuma 62:4, Hadid 57:21, 29; bi-faḍli'llāhi wa-bi-raḥmatih — Yûnus 10:58 — bk. Ferhan maddesi), al-Fāḍilīn (üstün-davranışlılar), al-mufaḍḍal (üstün-tutulmuş), al-aḍāfil (en-fazl-bahşedenler), Faḍl Allāh (Allah'ın bağışı — -ullah sonlu compound-ad), al-faḍā'il (faziletler — çoğul-form, klasik İslamî al-faḍā'il al-akhlāqiyya — ahlâkî-faziletler) türetilmiştir. Klasik dindar Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adıdır; 149 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #391 sıradadır.

Arapça Fāḍila (فاضلة), f-ḍ-l ("üstün-olmak; ihsan-bağışlamak; fazîlet-göstermek; başkasına-tercih-edilir-olmak") kökünün etken-sıfat-fiil dişil-formudur — erdemli, fazîletli, üstün-ahlâklı kadın. Eril karşılığı Fāḍil (fazîletli-erkek; Fâḍil Bey, Fâḍil Sünbülzâde gibi tarihsel-figürlerin onursal-sıfatı). Aynı kök-ailesinden al-faḍl ("fazl, ihsan, lütuf, üstünlük, fazlalık-bahş; klasik İslamî teoloji-jargonunda Allah'ın kullarına manevî-maddî ihsan söz-örgüsünün merkez kavramı"; Kur'an'da pek çok yerde — Wa-Allāhu dhū al-faḍli al-'aẓīm (Bakara 2:105, Âl-i İmrân 3:74, Cuma 62:4, Hadid 57:21, 29; bi-faḍli'llāhi wa-bi-raḥmatih — Yûnus 10:58; fa-faḍḍala'llāhu lladhīna jāhadū — Nisâ 4:95; Wa-laqad faḍḍalnā ba'ḍa al-nabiyyīna 'alā ba'ḍ — İsrâ 17:55), al-Fāḍilīn (üstün-davranışlılar — Yusuf 12:78 yakın-bağlam fa-khudh aḥadanā mahaqqahu innā narāka min al-Muḥsinīn), al-mufaḍḍal (üstün-tutulmuş), al-aḍāfil (en-fazl-bahşedenler), al-Faḍl (Hz. Peygamber'in amcasının-oğlu al-Faḍl ibn al-'Abbās — Veda Haccı'nda Hz. Peygamber'in arkasında devesinde otururken Hz. Peygamber'le yan-yana olan), Faḍl Allāh (Allah'ın bağışı — -ullah sonlu compound-ad), al-faḍā'il ("faziletler — çoğul-form; klasik İslamî al-faḍā'il al-akhlāqiyya — ahlâkî-faziletler-kategorisi, klasik tasavvuf-pedagojisinin temel-kavramı; kitāb al-faḍā'il — fazilet-eserleri klasik İslamî hadis-edebiyatının önemli bir türü"). Klasik İslamî teoloji-tasavvuf-fıkıh geleneğinde al-faḍl / al-faḍā'il / al-faḍīla söz-örgüsü ahlâk-erdem söz-dağarcığının çekirdeğindedir; klasik İslamî mistik-edebiyat al-faḍā'il al-rabbāniyya (Rabbânî-faziletler — Allah'tan-bağışlanan-yüksek-ahlâkî-derecler) ve al-faḍā'il al-iktisābiyya (kazanılmış-faziletler — kişinin-kendi-çabasıyla-edindiği-ahlâkî-davranışlar) ayrımıyla işler. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Fâḍıla / Fadile formunda yerleşmiştir.