Ferzimelek

Ferzimelek, Farsça "ferz" ile Arapça "melek" sözcüklerinden kurulmuş eski bir kadın adıdır. "Ferz", TDK sözlüğünde bugün de yaşayan bir satranç terimidir: veziri, yani tahtanın en güçlü taşını anlatır. Ad böylece "vezir melek — melekler içinde en güçlüsü, baş köşedeki" gibi görkemli bir iltifat taşır; Doğu Anadolu'da Kürt ailelerin kayıtlarında yaşamıştır. TÜİK kayıtlarında Ferzimelek ismine ilk olarak 1894 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1918 yılında 215. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 1997 yılı verilerinde 539. sırayla listelenmektedir.

"Ferz", Sanskritçe "mantri" (danışman, vezir) kökünden Farsça "ferzin"e, oradan Arapça ve Türkçeye geçmiştir; satrancın vezir taşının tarihi adıdır ve Rusçada taş bugün bile "ferz" diye anılır. Satrançta vezirin kraliçeye dönüşmesi Batı'da geç ortaçağda olmuştur; ad, taşın "en güçlü" kimliğini melek imgesiyle birleştirir.