Fidan

Fidan, Türkçeye yerleşmiş — bazı dilcilere göre Pontus-Yunancası phytón ("bitki, ekilmiş") kökünden gelen, bazılarına göre ise Türkçenin kendi türetimi olan — yeni yetişen ağaç, ağaççık anlamlı bir sözcüktür. Türkçede fidan boylu (ince uzun, narin), fidan gibi (zarif genç) gibi mecazi kullanımlarla taze gençlik, narin güzellik çağrışımı yerleşmiştir. Anadolu halk şiir geleneğinde sevgili tasvirinin standart benzetmelerinden biridir; özellikle bahar doğa imgeleriyle örülen türkülerde kız adı olarak öne çıkar.

Fidan sözcüğünün kökeni tartışmalıdır. Yaygın görüş, Yunanca fitón ("bitki, dikilmiş olan") sözcüğünden Karadeniz ve Anadolu temas bölgeleri üzerinden Türkçeye geçtiğidir; aynı Yunanca kök bugün fitokimya, fitoplankton gibi terimlerde de yaşar. Sözcüğü Türkçenin kendi türetimlerinden sayan bir görüş de vardır. Anadolu Türkçesinde fidan her zaman "yeni yetişen, taze, narin" çevresinde durur: fidanlık (fidan yetiştirilen yer), fidan dikmek, fidan boylu (ince uzun) ve fidan gibi (genç ve canlı) kullanımları bu anlamı besler. Türkülerde ise sevgilinin boyunu anlatan başlıca benzetmedir; "fidan boylum", "fidanım", "taze fidan" seslenişleri halk şiirinin ortak malıdır. Adın kız adı olarak sevilmesi de buradan gelir: sözcük, gençliğin ve inceliğin Türkçedeki en doğal karşılığıdır.