Firuze

Firuze, Farsça firuza sözcüğünden gelen bir kız adıdır. Firuza, soluk mavi yeşil renkli değerli bir süs taşının adıdır; aynı kökten firuz (galip, üstün gelen) sözcüğü gelir — Pers ad geleneğinde Firuz Şah (galip şah) gibi unvanlar bu kökten türer. Türkçedeki firuze sözcüğü hem taşın adı hem de o taşın renginin adı olarak kullanılır; klasik Osmanlı çini sanatında firuze rengi (özellikle İznik çinilerinde) merkez tonlardan biridir. 1867'de 112. sırayla zirvesine ulaşmıştır; 2025'te 364. sıradadır.

Pers firuza, firuz (galip, başarılı) sözcüğünün dişil biçimidir; taşın "galibi zafer renkli" çağrışımı taşıması ve İran-Horasan bölgesinde köklü madenciliğin sembolü olmasıyla "galiplik taşı" çağrışımına bağlanır. Pers Sasani döneminde firuze taşı Firuzabad (Sasani başkenti) ile özdeş tutulan ulusal zafer simgelerindendir. Klasik İslam dönemi mücevherciliğinde ve Osmanlı çini sanatında firuze rengi İznik atölyelerinin (1480-1620) imzasıdır; firuze maviliği tabiri Osmanlı estetik söyleyişinin köklü kavramlarındandır. Aynı kökten Şah Firuz (Pers hükümdarları), Şahruh Firuz, Firuzhan gibi adlar gelir.