Firuze

Firuze, Pers/Arapça söz-yapısı: fīrūza (Pers/Arapça — "açık-mavi değerli-süs-taşı, turkuaz, klasik halk-Pers-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Açık mavi renkli, değerli bir süs taşı manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Pīrūz (Pers — "galip, üstün-gelen"), Fīrūz (yan-form söz-yapısı), Fīrūzābād (Pers-yan-bağlamlı şehir-yan-yapı), Fīrūzkūh (Pers-yan-bağlamlı şehir-yan-yapı), Fairouz (yan-form söz-yapısı; klasik halk-Lübnan-Arap müzik-yan-bağlamı), Fīrūzān yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-Sasanî yan-bağlamı klasik halk-Pers-Sasanî söz-örgüsünün söz-merkezindeki Pīrūz / Fīrūz**: Pīrūz I (öl. 484; Sasanî-İmparatoru 459-484; klasik halk-Pers-Mâzdaî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Pīrūzābād — Pers-yan-bağlamlı klasik halk-Sasanî-İmparatorluğu-Şîrâzî yakınında Ardašīr-Khwarrah söz-merkezi yan-bağlamı yan-bağlanır. Klasik halk-Hâfız Şîrâzî yan-bağlamı klasik halk-Pers divan-şiir-jargonunda fīrūza-saç, fīrūza-göz, fīrūza-yâr* — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. 151 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #364 sıradadır.

Pers/Arapça söz-yapısı Firuze (فيروزه), fīrūza ("açık-mavi değerli-süs-taşı, turkuaz; klasik halk-Pers-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Pers söz-örgüsünden gelen söz-yapı; aynı kök-ailesinden Pīrūz — galip/üstün-gelen, Fīrūz — yan-form söz-yapısı, Fīrūzābād — Pers-yan-bağlamlı şehir-yan-yapı, Fīrūzkūh — Pers-yan-bağlamlı şehir-yan-yapı, Fairouz — Lübnan-yan-bağlamlı söz-yapı, Fīrūzān, Fīrūziyya yan-form söz-yapıları yan-örgüsü") söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Açık mavi renkli, değerli bir süs taşı manasında nitelendirir. *Tarihsel-Sasanî yan-bağlamı klasik halk-Pers-Sasanî söz-örgüsünün söz-merkezindeki Pīrūz / Fīrūz**: Pīrūz I (öl. 484; Sasanî-İmparatoru 459-484; klasik halk-Pers-Mâzdaî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Pīrūzābād — Pers-yan-bağlamlı klasik halk-Sasanî-İmparatorluğu-Şîrâzî yakınında Ardašīr-Khwarrah söz-merkezi yan-bağlamı yan-bağlanır (Pîrûz-Ardašīr-Khwarrah klasik halk-Sasanî-mimarî-yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır). Diğer Sasanî Pīrūzları: Pīrūz Khusraw (Khusraw-Anushirvan'ın kardeşi), Pīrūz al-Daylamī (sahabi yan-bağlamı; öl. ~643) klasik halk-Sasanî-İslam söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273) gibi büyük şâirler-pîrler fīrūza — sevgili-yüzünün-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda fīrūza-saç, fīrūza-göz, fīrūza-yâr — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel, Celaleddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). Klasik halk-Pers-İslam-mimarî söz-örgüsünde fīrūza-i Iṣfahānī — Isfahan-Şâh-Câmii (1611-1629) ve Tâj Maḥall-Hindistan-Bâbürî firuze-yan-bağlamlı mimarî söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Fīrūza / Fîrûze / Firuze* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle 19.-20. yüzyıl Osmanlı-saray-yan-bağlamlı ve Cumhuriyet-eri laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif klasik kız adı oldu.