Gizem

Gizem, aklın erişemediği veya çözülemeyen şey, sır anlamına gelen Türkçe bir isimdir. Kelime, bilinmeyen ve gizemli olanı ifade ederek, derinlik ve esrar taşıyan bir anlam yükü barındırır.

Türkçe giz ("sır, saklı şey, bilinmeyen") kök-kelimesine -m isim-yapım eki eklenerek oluşturulmuş soyut-kavram adıdır — "sır, esrar, aklın çözemediği şey" anlamındadır. Giz kelimesi Eski Türkçe keḏ-/kid- (saklamak, gizlemek) fiilinden türeyen giz-le-mek, giz-li gibi biçimleri besler; Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânü Lugâti't-Türkünde (1074) kidiz (örtü, halı — kök anlamı saklayan, örten) kayıtlıdır. Giz kelimesinin kendisi modern Türkçede edebî-özel kullanıma çekildi (yaygın konuşma dilinde sır, esrar tercih edilir) — bu ince-edebî yük gizem adının estetik-soyut çağrışımına katkıda bulunur. Türk Dil Kurumu kayıtlarında gizem sözcüğü 20. yüzyıl ortasında standart-yazı diline yerleşen modern soyut-kavram kelimesidir; özel-ad olarak kullanımı 1980-90 döneminde Türkçe-soyut-kavram kadın adları dalgasının (Özge, Özlem, Gamze, Güven, İpek) içinde başladı ve 1990'lar boyunca kuvvetli biçimde yükseldi.