Gülbin

Gülbin, Pers compound: gül ("gül-çiçeği; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve bin ("fidan, kök; klasik Pers söz-örgüsünde bīkh / bin — kök, fidan yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden bīx-i 'aşk — aşk-kökü, bīx-i 'âlem — âlem-kökü yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden gül-fidanı, gül-kökü, gül-soyu anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gül fidanı manasında nitelendirir. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin (bk. ilgili maddeler) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde gül-bin, gül-bāgh (gül-bahçesi), gül-zār (gül-bahçesi), gül-istan (gül-bahçesi) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgeleridir. 91 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #405 sıradadır.

Pers compound Gülbin, iki Pers söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; aşk, güzellik, sevgili-yansıması yan-yorumlu söz-imgesi; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve bin ("fidan, kök; klasik Pers söz-örgüsünde bīkh / bin — kök, fidan yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden bīx-i 'aşk — aşk-kökü, bīx-i 'âlem — âlem-kökü yan-form söz-örgüsü; klasik Pers divan-şiir-jargonunda bin — kök yan-form söz-yapısı yan-bağlanır"). Birleşim Gül-Bin = "gül-fidanı, gül-kökü, gül-soyu". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gül fidanı manasında nitelendirir. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülhanım, Gülfidan, Güldane, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin (bk. ilgili maddeler — yan-form söz-örgüsü detayı) yan-örgüsü oluşmuştur; klasik Pers-Türk halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinde söz-merkezindeki konumu yan-yorumla yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celaleddin-i Rumî (1207-1273) gibi büyük şâirler-pîrler gül-bin, gül-bāgh (gül-bahçesi), gül-zār (gül-bahçesi), gül-istan (gül-bahçesi), gül-bin-i 'aşk (aşk-gülünün-fidanı), gül-bin-i bahâr (bahar-gülünün-fidanı) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Aynı söz-örgüsünden Sa'dī Şîrâzî'nin (1210-1291) Gülistan ("gül-bahçesi"; 1258 yazıldı) eseri klasik Pers-Türk divan-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi eserinin söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Gülüstan maddesi yan-form söz-örgüsü. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Gülbin-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Gülbin-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Gülbin-yârın-bahar-yan-yan-zarafeti yan-form söz-yapıları yer aldı. Gülbin özellikle 1934'ten itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı oldu; klasik Pers-Türk divan-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı.