Gülsenem

Gülsenem, Pers compound: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemin, Gülnihal, Gülayşe maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve senem (Pers sanam صنم — "put, güzel-sevgili-yan-yansıyan, klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; bk. Şahsenem maddesi yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden gül-yan-yansıyan-sevgili, gül-zarafetli-sevgili, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünde Gülsenem — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır; Şahsenem (şâh-i sanam — bk. Şahsenem maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — klasik Türk halk-edebiyatının söz-merkezi Aşık Garip ile Şahsenem halk-aşk-romansı yan-bağlamı) yan-form söz-yapılarıyla yan-bağlanır. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. 128 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #422 sıradadır.

Pers compound Gülsenem, iki Pers söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; aşk, güzellik, sevgili-yansıması yan-yorumlu söz-imgesi; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemin, Gülnihal, Gülayşe maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve senem (Pers sanam صنم — "put, güzel-sevgili-yan-yansıyan; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı; aynı kök-ailesinden sanam-i Sîm-tan — gümüş-bedenli-sevgili, sanam-i Çîn — Çin-sevgilisi, sanam-i Hindû — Hindû-sevgilisi, Şahsenem — şâh-i sanam yan-form söz-yapısı; bk. Şahsenem maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — klasik halk-Pers söz-örgüsünde sanam — pre-İslamî 'put-tanrısal-yan-yansıyan' söz-yapısı, klasik Pers divan-şiir-jargonunda yan-yorumla 'güzel-sevgili-yan-yansıyan' söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır"). Birleşim Gül-Sanam = "gül-yan-yansıyan-sevgili, gül-zarafetli-sevgili, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler gül-i sanam (sevgili-gülü), sanam-i gül-pîker (gül-yapılı-sevgili), gül-rûh-sanam (gül-yüzlü-sevgili), Şâh-Senem, Gülsenem, Per-Senem (perî-sanam) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemin, Gülnihal, Gülayşe, Gülsenem (bk. ilgili maddeler — yan-form söz-örgüsü detayı) yan-örgüsü oluşmuştur. -senem sonekli klasik Pers-Türk compound söz-yapıları halk-zarafet kız-adlandırma kategorisinin söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Şahsenem, Gülsenem, Per-Senem, Mehsenem yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Gülsenem-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Gülsenem-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Gülsenem-yârın-aşk-yan-yan-yansıyan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Gülsenem özellikle 1897'den itibaren Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği klasik kız adı oldu.