Hıdır, 'yeşil' anlamına gelen Hızır adının doğu ağızlarındaki söylenişidir; halk inancında ölümsüz bir yardımcı olarak anılan Hz. Hızır'ın adıdır. Kur'an-ı Kerim'de Kehf Suresi'nde geçen bir isimdir.
Deneyin
Hıdır İsminin Anlamı ve Kökeni
Hıdır, Hızır adının doğu ağızlarındaki söylenişidir ve Arapçada 'yeşil' anlamına gelir; el-Hadir, 'yeşillik ehli, yeşerten' diye açıklanır. Kur'an'ın Kehf suresinde adı verilmeden anlatılan, Hz. Musa ile yolculuk eden ve Allah'ın özel ilim verdiği kulun Hz. Hızır olduğu kabul edilir. Türk halk inanışında dara düşene yetişen ölümsüz aziz sayılır; Hıdırellez (5 Mayıs) bahar bayramı bu inanca dayanır. Bu söyleyiş Alevilerde ve Kürtlerde tercih edilir; örneklerin çoğu Dersim yöresindendir. TÜİK kayıtlarında Hıdır ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1854 yılında 58. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 422. sırayla listelenmektedir.
Hıdır ile Hızır aynı adın iki söylenişidir: Arapçadaki adın ortasındaki ses İstanbul Türkçesinde z, doğu ağızlarında ise d olarak söylenir. Hıdır, Arapça 'yeşil' anlamındaki kökten gelir; Hz. Hızır'ın adı da buradan doğmuştur. Aynı kökten hudra (yeşillik) ve hadra (yeşil) sözcükleri türemiştir. Bir hadiste adın kaynağı şöyle açıklanır: 'Ona Hızır denildi, çünkü çorak bir yere oturduğunda altındaki toprak yeşeriverdi' (Buhari, Enbiya 27). Klasik tefsir geleneğinde Kehf 60-82'de anlatılan yolculukta Hz. Musa'ya eşlik eden bilge kişi Hz. Hızır kabul edilir; 65. ayette 'kullarımızdan bir kul' diye anılır, adı doğrudan geçmez. Türk halk inanışında karada Hz. Hızır'ın, denizde Hz. İlyas'ın yardıma yetiştiğine inanılır; ikisinin yeryüzünde buluştuğu gün olan Hıdrellez 5-6 Mayıs'ta bahar bayramı olarak kutlanır. Halk arasındaki 'Hızır gibi yetişmek' deyimi de tam umut kesilmişken gelen yardımı anlatır.
Bu ay çok bakılan erkek isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Hıdır İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Bir adın insanı belirlediğini söyleyemeyiz; ama adların taşıdığı çağrışımlar kültürel olarak paylaşılır ve gerçektir. Arapça kökenli Hıdır isminde öne çıkan üç özellik:
Bilgelik
Bilgelik, bu ismin taşıdığı ilk nitelik. Aceleyle karar vermeyen, dinlemeyi bilen, sorunun altındaki asıl soruyu gören bir tavır. Türkçede bilgelik yaşla değil, sabırla ölçülür.
Aydınlık
Girdiği ortamı ağırlaştırmayan, kötü haberi bile umudu kesmeden söyleyebilen bir tavır. Aydınlık burada neşeli görünmek değil, karartmamak.
Şefkat
Bu isim merhamet ve koruyuculukla anılır. Yanında insanın kendini güvende hissettiği, yükün bir kısmını sessizce üstlenen bir karakteri tarif eder.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Hıdır, TÜİK kayıtlarında 1850'den bu yana her yıl görünen klasik bir erkek adıdır. En yüksek yerini ilk yıllarda gördü: 1854'te 58. sıradaydı. 19. yüzyıl boyunca ilk yüzün içinde kaldı; 1900'de 104. sıraya indi ama 1917'de 99. sıraya dönerek bir süre daha tutundu. 1930'ların sonundan itibaren iniş hızlandı: 1950'de 156., 1970'te 247., 2000'de 436. sıraya geriledi, 2017'de 489. sırayla dibe vurdu. Son yıllarda hafifçe toparlanıyor; 2025'te 422. sırada.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Bölgesel Yoğunlaşma · TÜİK 2025
Hıdır, 81 ilin ilk 30 listesinde yalnızca Tunceli'de görünüyor — orada Türkiye ortalamasına göre 8,2 kat daha yaygın.
Oran, ismin o ildeki payının Türkiye genelindeki payına bölümüdür. Yaşayan nüfus verisidir; yeni doğan sıralaması değildir.
- Yaklaşık her 6.400 kişiden biri
- Orta yaygınlıkta
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Hıdır adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Hıdır adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Hz. Hızır (el-Hadir) klasik İslami tasavvuf velilik geleneğinin merkez figürüdür; ölümsüz veli, dara düşene yetişen aziz olarak halk İslami manevi coğrafyada özel bir konum tutar. Hıdrellez bayramı (5 Mayıs) Türk-İslam halk takviminin kalıcı bir parçasıdır. Hz. Hızır'ın ilm-i ledünni (Allah'tan doğrudan bağışlanmış bilgi) makamı, klasik tasavvuf pedagojisinin zahiri batıni bilgi ayrımının dayanaklarından biridir. Türk-İslam ailelerinde Hıdır / Hızır adı koymak, çocuğa Hz. Hızır'ın yeşil ölümsüzlük, yardımsever veli ve manevi bilgi sahibi karakter niyetini yakıştırma anlamı taşır.
Kur'an-ı Kerim'de: Kehf Suresi, 65. Ayet
(Hz. Musa ve genç arkadaşı) kullarımızdan birini buldular ki katımızdan ona rahmet vermiş ve özel ilim öğretmiştik (Klasik İslamî tefsire göre Hz. Hızır).
Benzer İslami adlar için:
Tarihi Figürler
Hz. Hızır (el-Hadir)
Hz. Musa dönemi (yaklaşık M.Ö. 13. yüzyıl)Klasik İslami tefsire göre Kehf 60-82'de Hz. Musa ile yolculuk eden 'abd salih (salih kul) figürüdür; ilm-i ledünni (Allah'tan doğrudan bağışlanmış bilgi) sahibi olarak Hz. Musa'nın bilmediği manevi hikmet boyutlarını öğretti. Üç olay anlatılır: (1) bir gemiyi delmesi (zalim kralın gemiyi el koymasını engelleme); (2) bir genç çocuğu öldürmesi (mümin anne babasını ileride azgınlığa ve inkâra sürüklemesinden korkulduğu için); (3) kendilerini misafir etmeyen bir kasabada yıkılmak üzere olan duvarı onarması (altında iki yetime ait bir hazine saklı olduğu için). Hz. Hızır'ın hayatta olduğuna ve hâlâ dara düşenlere yardım ettiğine dair halk İslami inanışı kalıcı bir Anadolu-Türk-Müslüman manevi mirasıdır.
Edebiyatta ve Folklorda
Kur'an-ı Kerim — Kehf 60-82 (Hz. Musa-Hızır kıssası)
Kehf 60-82: "Hz. Musa genç arkadaşına dedi: 'İki denizin birleştiği yere ulaşana kadar yola devam edeceğim'. Orada kullarımızdan birini buldular ki katımızdan ona rahmet vermiş ve ona özel ilim öğretmiştik." Hz. Musa-Hızır kıssasının Kur'ani kullanımının merkez metnidir; Hıdır / Hızır adının manevi Kur'ani dayanağıdır.
Ünlü İsimdaşlar
Hz. Hızır (el-Hadır)
Klasik İslamî tefsire göre Kehf 60-82'deki 'abd salih (sâlih kul) figürü; Hz. Musa'nın yanına ilm-i ledünnî (Allah'tan doğrudan bağışlanmış bilgi) öğrenmek için gittiği büyük velî. Türk-İslam halk inanışında ölümsüz, dara düşene yetişen aziz olarak yerleşmiştir. Hıdırellez (5'i 6 Mayıs'a bağlayan gece) bahar bayramı geleneği Hz. Hızır ile Hz. İlyas'ın bu günde yeryüzünde buluştuğuna dair halk inanışına dayanır.
Hıdır İsmi En Yaygın Hangi İllerde?
TÜİK 2025 verilerine göre Hıdır isminin en çok kullanıldığı iller.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Arapçael-Hadir
- FarsçaHızr / Hıdr
- Türkçe (varyant)Hızır / Hıdır
- BoşnakçaHidr / Hizir