Hüsameddin

Hüsameddin, Arapça compound theofor Ḥusām al-Dīn (حسام الدين) — ḥusām ("keskin-kılıç, klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") ve al-Dīn ("din, İslam, klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden dinin-keskin-kılıcı, dinin-savaşçısı, klasik halk-Selçuklu-Memlûk-Osmanlı söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir (bk. Hüsamettin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Hüsameddin — Hüsamettin yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden Sayf al-Dīn, Najm al-Dīn, Salāḥ al-Dīn, Shams al-Dīn, Nūr al-Dīn, Niẓām al-Dīn, Tāj al-Dīn, Bahā' al-Dīn, Jamāl al-Dīn, Muḥyī al-Dīn, 'Izz al-Dīn, 'Alā' al-Dīn, Fakhr al-Dīn yan-örgüsü (bk. Salahattin, Salahaddin, Selehattin, Seyfeddin, Necmettin, Şemsettin, Hayrettin, Aladdin, Alaeddin, Bahattin, Fahreddin, Muhittin, İzzettin, İzettin, İzzeddin, Taceddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezindeki Çelebi Hüsâmeddîn Hasan**: Hüsâmeddîn Çelebi (Ḥusām al-Dīn ibn Akhī Turk 1225-1284; Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) söz-merkezi-halifesi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Mathnawī-i Maʿnawī — Mevlânâ'nın söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi olan klasik halk-Mesnevî eserinin Hüsâmeddîn'in ısrarı üzerine yazılmış olduğu söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; Mathnawī'nin başında "Bishnū az nay chūn shikāyat mīkunad*" — "Dinle, neyden, nasıl yakınmaktadır" — Hüsâmeddîn'e ithaf yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. 109 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça compound theofor Ḥusām al-Dīn (حسام الدين), iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: ḥusām ("keskin-kılıç, kılıç-yan-yapı; klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ḥ-s-m kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-ḥusām — keskin-kılıç, al-ḥasm — kesin-hüküm, al-ḥāsim — kesin-belirleyici, Ḥusām al-Dīn, Ḥusām al-Dawla, Ḥusām al-Mulk yan-form söz-yapıları yan-örgüsü") ve al-Dīn ("din, İslam; klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Sayf al-Dīn, Najm al-Dīn, Salāḥ al-Dīn, Shams al-Dīn, Nūr al-Dīn, Niẓām al-Dīn, Tāj al-Dīn, Bahā' al-Dīn, Jamāl al-Dīn, Muḥyī al-Dīn, 'Izz al-Dīn, 'Alā' al-Dīn, Fakhr al-Dīn yan-örgüsü; bk. Salahattin, Salahaddin, Seyfeddin, Necmettin, Şemsettin, Hayrettin, Aladdin, Bahattin, Fahreddin, Muhittin, İzzettin, İzettin, İzzeddin, Taceddin maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezindeki Çelebi Hüsâmeddîn Hasan**: Hüsâmeddîn Çelebi (Ḥusām al-Dīn ibn Akhī Turk 1225-1284; Konya-doğumlu yan-bağlanır; Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) söz-merkezi-halifesi söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Mathnawī-i Maʿnawī — Mevlânâ'nın söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi olan klasik halk-Mesnevî eserinin Hüsâmeddîn'in ısrarı üzerine yazılmış olduğu söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır ("Bishnū az nay chūn shikāyat mīkunad" — "Dinle, neyden, nasıl yakınmaktadır" — Hüsâmeddîn'e ithaf yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; klasik halk-Mevlevî tarîkatı 1273-sonrası söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). Mevlânâ'nın vefatından (17 Aralık 1273) sonra Hüsâmeddîn 1273-1284 dönemde Mevlevî-yan-bağlamlı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. Diğer Ḥusām al-Dīn yan-bağlamlı söz-merkezi söz-imgeleri: Ḥusām al-Dīn al-Ardabīlī, Ḥusām al-Dīn al-Akhlāṭī, Ḥusām al-Dīn al-Ṣulḥī klasik halk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgeleri yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Ḥusām al-Dīn / Hüsâmeddîn / Hüsamettin / Hüsameddin* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu, İç-Anadolu Sünnî-muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami erkek adı oldu.