Himmet

Himmet, Arapça himma (همّة) — h-m-m (kalbinde-bir-niyet-taşımak; gayret-etmek; arzulamak) kökünden mastar-formu — gayret, kararlı-niyet, manevî-yön-bağı anlamlarına gelir. Klasik İslamî tasavvuf-jargonunun merkez kavramlarındandır; al-himma al-'āliyya (yüksek-himmet — yüce-niyetli-mü'min), al-himma al-shedīda (kararlı-himmet) terkipleriyle işlenir. Aynı kökten hamma (kararlı-niyet-etti), al-mahmūm (gayret-edilmiş; modern Arapçada important), ahamm (en-önemli), ihtimām (özen-gösterme) türetilmiştir. Klasik İslamî tasavvuf-edebiyatında al-himma mü'minin manevî-derecesinin yükseklik-ölçüsü olarak işlenir; Mevlânâ Celaleddin-i Rumî'nin Mathnawī'sinde himmat (Pers söyleyişle) merkez tasavvuf-kavramlarından. Klasik Anadolu Türk-İslam halk-tasavvufunda himmet pîrlerinden ihsân (manevî-pîrlerden himmet-uzanması) terkibi yaygın halk-tasavvuf çağrısıdır. 175 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça himma (همّة), h-m-m ("kalbinde-bir-niyet-taşımak; gayret-etmek; arzulamak; kararlı-olarak-niyet-etmek") kökünden mastar-formudur — gayret, kararlı-niyet, manevî-yön-bağı; manevî-arzu-derecesi. Aynı kök-ailesinden hamma (Form I: kararlı-niyet-etti — Kur'an: wa-laqad hammat bihi wa-hamma bihā — Yûsuf 12:24 — Hz. Yûsuf-Züleyha kıssası), al-mahmūm ("gayret-edilmiş; manevî-derde-düşmüş; klasik Arapçada concerned, anxious"; modern Arapçada important), ahamm (en-önemli — modern Arapçada most important), al-ihtimām (özen-gösterme — modern Arapçada interest, care), al-tahmīm (önem-verme), al-hammām (klasik Arapçada humming, hovering — yan-form), al-himam (himmetler — çoğul-form). Klasik İslamî tasavvuf-jargonunun merkez kavramlarındandır; al-himma al-'āliyya (yüksek-himmet — yüce-niyetli-mü'min, klasik tasavvufun övdüğü mertebe), al-himma al-shedīda (kararlı-himmet), al-himma al-rabbāniyya (Rabbânî-himmet — Allah'tan-gelen manevî-himmet), al-himma al-Muḥammadiyya (Hz. Peygamber-himmeti — klasik Sünnî-Sufî söyleminde) terkipleriyle işlenir. al-himma tasavvuf-doktrininde mü'minin manevî-yön-bağı, niyet-yoğunluğu, derecelerini-yükseltme-kararlılığı şeklinde tanımlanır. Mevlânâ Celaleddin-i Rumî Mathnawī'sinde himmat (Pers söyleyişle) merkez tasavvuf-kavramlarındandır; himmat-i merdān (yiğitlerin-himmeti) ve himmat-i pîrān (pîrlerin-himmeti) Pers-Türk tasavvuf-edebiyatının merkez söz-örgüsüdür. Klasik Anadolu Türk-İslam halk-tasavvufunda himmet pîrlerinden ihsân / himmet-eyle-yâ Pîr gibi terkipler manevî-pîrlerden-himmet-uzanması yaygın halk-tasavvuf çağrısıdır; Hacı Bektaş Velî'den himmet, Yunus Emre'den himmet, Mevlânâ'dan himmet gibi klasik halk-tasavvuf-yaklaşımları bu söz-örgüsünün parçalarıdır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle himmet formunda yerleşmiştir.