Celalettin
Celalettin İsminin Anlamı ve Kökeni
Celalettin, Arapça Celaleddin (dinin ululuğu, dinin yüceliği) adının halk söyleyişinde yumuşamış biçimidir; -eddin sonekli onursal lakap geleneğinin (Bahaeddin, Necmeddin, Selahaddin) tipik bir örneğidir. El-Celal sıfatı klasik İslami kelam ve tasavvuf geleneğinde Allah'ın ululuk-azamet sıfatlarını ifade eder; Celal ile Cemal (güzellik) ilahi tezahürün iki temel boyutunu oluşturur. En bilinen tarihi taşıyıcısı Mevlâna Celaleddin-i Rumi'dir (1207-1273); Mesnevi'nin yazarı, Mevlevi tarikatının manevi kurucusu olarak klasik İslam tasavvufunun en evrensel figürlerindendir. UNESCO 2007 yılını Mevlâna Yılı olarak kutladı.
Arapça Celal ed-Din, celal (ululuk, azamet — Allah'ın sıfatlarından) ve ed-din (din, İslam) öğelerinin birleşmesinden "dinin ululuğu, dinin yüceliği" anlamına gelir. -eddin sonekli birleşik onursal ad geleneği, Türk-Osmanlı ulema-tasavvuf çevrelerinde 12-15. yüzyıllar arası büyük alim, gâzi-emir ve tasavvuf üstadlarına verilen lakaplar olarak yaygınlaştı (Bahaeddin, Necmeddin, Selahaddin, Hayreddin). Celal sıfatı klasik İslami kelam-tasavvuf geleneğinde Allah'ın ululuk-kudret sıfatlarını ifade eder; Cemal (güzellik) ile birlikte ilahi tezahürün iki temel boyutunu oluşturur. Türkçeye Osmanlı yoluyla Celaleddin veya Celalettin biçiminde yerleşti.
Popülerlik
Celalettin, 1858'den itibaren TÜİK kayıtlarında Anadolu ailelerinin sevdiği klasik -eddin sonekli bir erkek adı olarak görünür; özellikle Mevlevi-tasavvuf etkili Konya ve Anadolu çevrelerinde tercih edildi. 20. yüzyıl boyunca Türk-İslam ailelerinde 200-500 sıralarında istikrarlı kaldı.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: el-Calal / el-Camal sıfat çifti İslami kelam tasavvuf geleneğinin merkez kavramlarındandır. Jalal ed-Din lakabı klasik Sünni İslam ulema tasavvuf geleneğinin onursal sıfat kategorilerinden biridir; dinin ululuğu, dinin yüceliği anlamıyla alimin/üstadın imanlı azametli rolünü ifade eder. Mevlana Celaleddin Rumi'nin Türk Osmanlı tasavvuf tarih geleneğindeki kalıcı varlığı adın merkezi figür bağını oluşturur. Türk-İslam ailelerinde Celalettin adı koymak, çocuğa Mevlana'nın tasavvuf felsefe manevi mirasını yakıştırma niyetini taşır.
Tarihi Figürler
Mevlana Celaleddin Rumi
1207-1273, Belh / KonyaKlasik Pers-İslam tasavvuf felsefesinin en büyük temsilcilerinden; Belh-Afganistan doğumlu, ailesiyle 1220'lerde Anadolu'ya göç etti, hayatının büyük kısmını Konya'da geçirdi. Şems-i Tebrizi (yaklaşık 1185-1248) ile karşılaşması (1244) tasavvufi dönüşümünün kurucu olayı oldu. Mesnevi-i Ma'nevi (1259-1273, 6-ciltlik 26.000-mısralı tasavvuf felsefesi başyapıtı), Divan-ı Şems-i Tebrizi (40.000-mısralı divan, Şems'e ithaf), Fihi Ma Fih (sohbet derlemesi), Mektubat (mektupları) eserleri Türk Osmanlı Pers tasavvuf geleneğinin merkez metinleri oldu. Mevlevi tarikatının kurucusu sayılır; Konya'daki türbesi (Mevlana Türbesi) Türk-İslam manevi coğrafyasının kalıcı bir parçasıdır.
Edebiyatta ve Folklorda
Mesnevi-i Ma'nevi
Mevlana Celaleddin Rumi · 1273Klasik Pers-İslam tasavvuf felsefesinin başyapıtı; 26.000-mısralı, 6-ciltlik manzum tasavvuf eseri. Bişnev in ney çun şikâyet mi-küned (Dinle bu neyin neler şikâyet ettiğini) açılış mısrasıyla başlar. Celalettin adının Türk-İslam tasavvuf tarihindeki kalıcı izini bu eser belirler.
Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaJalāl al-Dīn
- FarsçaJalāluddīn
- UrducaJalaluddin
- BoşnakçaDželaludin
Ünlü İsimdaşlar
Mevlana Celâleddin Rûmî
Klasik Pers-İslam tasavvuf felsefesinin başyapıtı *Mesnevi-i Ma'nevî*nin (1259-1273) ve *Dîvân-ı Şems-i Tebrîzî*nin yazarı (1207-1273); Belh doğumlu, hayatının büyük kısmını Konya'da geçirdi. Mevlevî tarikatının kurucusu olarak Türk Osmanlı tasavvuf tarih geleneğinde merkez konum tutar. *Hz. Mevlana* lakabıyla anılır; Konya'daki türbesi (*Mevlana Türbesi*) Türk-İslam tasavvuf coğrafyasının manevî merkezlerindendir.
Celâleddin Hârizmşah
Hârizmşah hanedanının son hükümdarı (1199-1231); Cengiz Han'ın Hârizm-İmparatorluğu fethinin (1219-1221) sonrasında Müslüman-direnişin sembol figürü oldu. 1231'de Diyarbakır civarında öldü; klasik İslamî askerî tarih geleneğinde Moğol-istilasına-direnişin kahraman figürü olarak yer alır.