İsmahan

İsmahan, Arapça-Türkçe-Moğolca compound Ismā-Khān (إسماخان) — Arapça Ismā ("isimler-yan-yapı yan-form, al-Asmā' al-Ḥusnā yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır") + Türkçe-Moğolca khān ("hân-hükümdâr; klasik halk-Türk-Moğol söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı") söz-unsurlarının birleşmesiyle yapılmış klasik halk-Osmanlı-Anadolu söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-yapı söz-yapısının söz-imgesidir. Aynı söz-imge-ailesinden İsmihan, İsmâhân Sultân (yan-form yan-yapı söz-imgesi yan-bağlanır), Esmâhân Sultân (II. Selim'in kızı, Sokollu Mehmed Paşa'nın eşi yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır — bk. Esmahan maddesi yan-form söz-örgüsü), Asuman (gök-yan-yapı yan-bağlamlı), İsmin, İsmihan (yan-form söz-imgesi yan-bağlanır) yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-yan-bağlam klasik halk-Osmanlı saray-haremi söz-örgüsünün söz-merkezindeki İsmihan Kaya Sultân***: İsmihan-Kaya Sultân (1641-1659; klasik halk-IV. Murad'ın kızı, Melek Ahmed Paşa'nın eşi yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). 167 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2019'da #490 sıradadır.

Arapça-Türkçe-Moğolca compound Ismā-Khān (إسماخان), Arapça Ismā ("isimler-yan-yapı yan-form, al-Asmā' al-Ḥusnā yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır; aynı kök-ailesinden al-Ism — isim, al-Asmā' — isimler-çoğul, Ismat — yan-yapı yan-bağlamlı, Esmâ — yan-form söz-imgesi yan-bağlanır, Esmahan — yan-form söz-imgesi yan-bağlanır söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Esmahan maddesi yan-form söz-örgüsü") + Türkçe-Moğolca khān ("hân-hükümdâr; klasik halk-Türk-Moğol söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; aynı söz-imge-ailesinden Hân, Hâkân, Sultân-Hân, Şâh-Hân yan-yapı söz-yapıları yan-örgüsü") söz-unsurlarının birleşmesiyle yapılmıştır. Tarihsel-yan-bağlam klasik halk-Osmanlı saray-haremi söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-yapılar: İsmihan-Kaya Sultân (1641-1659; klasik halk-IV. Murad'ın kızı, Melek Ahmed Paşa'nın eşi yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), İsmihan Sultân (1545-1585; II. Selim'in kızı, Sokollu Mehmed Paşa'nın eşi yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır — Esmâhân yan-form söz-imgesi yan-bağlanır, bk. Esmahan maddesi yan-form söz-örgüsü). Kur'ânî yan-bağlam yan-yapı: compound İsmâhân Kur'an'da yer almaz; ancak Ismā/Asmā' tek-başına Kur'an'da çok-yan-bağlamlıdır — Bakara 2:31 Wa-'allama Ādama al-asmā'a kullahā ("Allah, Âdem'e bütün isimleri öğretti" yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), A'râf 7:180 Wa-li-llāhi al-asmā'u al-ḥusnā fa-d'ūhu bihā ("Allah'ın güzel isimleri vardır, O'na onlarla dua edin" — al-Asmā' al-Ḥusnā yan-bağlamı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır), İsrâ 17:110 Qul ud'u Allāha aw ud'u al-Raḥmān ayyan mā tad'ū fa-lahu al-asmā'u al-ḥusnā, Tâ-Hâ 20:8 Lahu al-asmā'u al-ḥusnā, Haşr 59:24 Lahu al-asmā'u al-ḥusnā söz-yapıları yan-örgüsü oluşur. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle İsmâhân / İsmihan yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Marmara, İstanbul, İç-Anadolu kentli-orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif klasik İslami compound kız adı oldu.