Lokman

Lokman, Arapça Luqmān (لقمان) — Kur'an'da adı zikredilen büyük hikmet-bilgelik figürü; 31. Kur'an suresi (Luqmān Suresi) onun adını taşır. Klasik İslamî tefsir geleneği Hz. Lokman'ı peygamber-değil ama büyük hikmet-bilgelik velîsi (ḥakīm) olarak kabul eder; Kur'an'da Lokman 31:12'de Wa-laqad ātaynā Luqmāna al-ḥikmata an ushkur li-llāh ("Andolsun ki Lokman'a hikmet verdik: 'Allah'a şükret' diye") ifadesiyle hikmet-bağışı vurgulanır. Lokman Suresi 12-19 ayetler Hz. Lokman'ın oğluna verdiği hikmet-öğütlerini içerir; klasik İslamî pedagojinin temel-metinlerinden biridir. Türk halk-tıbbı geleneğinde Lokman Hekim lakabıyla ölümsüz-bilgili-tabip olarak yerleşmiştir. 157 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #407 sıradadır.

Arapça Luqmān (لقمان), Pre-İslamî Arap geleneğinden gelen büyük hikmet-bilgelik figürünün adıdır. Klasik İslamî tefsir geleneğinin görüş-ayrımı: bazı müfessirler Hz. Lokman'ı peygamber, bazıları büyük ḥakīm (hikmet-velîsi) olarak kabul eder; mütekellim çoğunluğu ikinci görüşü tercih eder. Etimolojisi tartışmalıdır: bir görüş Arapça l-q-m (yutmak, ağız-içine almak) kökünden, başka görüş Sami-dillerinin müşterek-isim havuzundan kaynaklandığını öne sürer. Hz. Lokman'ın etnik-coğrafî kimliği konusunda klasik müfessirler farklı rivayetler verir: Etyopyalı (siyahî) bir köle, ya da Yemenî bir bilge, ya da Anadolu-civarı bir Tâbiî olduğu rivayet edilir. Luqmān al-Ḥakīm (Bilge Lokman) klasik İslamî hikmet-edebiyat geleneğinin merkez figürlerindendir; pre-İslamî Arap-İbranice-Aramî hikmet-edebiyatının (Ahiqar'ın hikmet-öğütleri ile paralel) İslam'a aktarımı olarak kabul edilir. Lokman Suresi (31) 34 ayet içerir; ayet 12-19 Hz. Lokman'ın oğluna verdiği hikmet-öğütlerini detaylıca işler: şirk-koşmamak, anne-babaya iyilik etmek, namaz-zikir-tevazu, yürüyüş-edebî, ses-tonu kontrolü gibi temel ahlâk-pedagojisi konuları yer alır. Türk halk-tıbbı geleneğinde Lokman Hekim (Bilge Tabip) lakabıyla ölümsüz-bilgili-tabip, halk-tıp-folklorunda her hastalığa şifâ-bulan üstad olarak yerleşmiştir.