Mahinur

Mahinur, Pers-Arapça hibrid compound: Pers Māh ("ay; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki gök-cisim söz-yapısı; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki sevgili-tasviri söz-imgesi") ve Arapça Nūr ("nur, ışık, aydınlık; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından al-Nūr; bk. Nur, Nureddin, Günnur maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden ay-ışığı, ışıklı-ay, ay-aydınlığında-yansıyan kız anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Işıklı ay manasında nitelendirir. Klasik Pers-Türk-Arap divan-şiir geleneğinde māh-nūr, māh-i pür-nūr (parıltılı-ay), māh-i tabân (parlak-ay) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgeleridir; klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde māh-i Muḥammad (Hz. Peygamber-ay yan-bağlamı) yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. māh- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları klasik Pers-Türk halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Mâhide (ay-yan-form), Mâhpeyker (ay-yüzlü), Mâhrû (ay-yüzlü), Mâhriben (ay-zarafetli), Mâhitap (ay-ışığı yan-form), Mâhpâre (ay-paresi) yan-örgüsü vardır. -nur sonlu klasik Türkçe-Arapça hibrid compound söz-yapıları klasik Anadolu halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindedir (bk. Aynur, Günnur, Esennur, Yıldıznur, Sevnur, Hilalnur maddeleri). 165 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #328 sıradadır.

Pers-Arapça hibrid compound Mâhinur, iki söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Pers Māh ("ay; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki gök-cisim söz-yapısı; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki sevgili-tasviri söz-imgesi; Avesta-Pers māh — ay yan-form söz-yapısı yan-yorumla yan-bağlanır; Sanskritçe mās yan-form söz-yapısı yan-bağlanır") ve Arapça Nūr ("nur, ışık, aydınlık; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından al-Nūr; Nur Sûresi 24:35 Allāhu nūru al-samāwāti wa al-arḍ mathalu nūrihi ka-mishkāhin fīhā miṣbāḥ — "Allah, semaların ve yerin nurudur. O'nun nuru, içinde lamba bulunan bir kandil gibidir" yan-bağlamlı söz-yapısı; bk. Nur, Nureddin, Günnur maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Māh-Nūr / Mâhinur = "ay-ışığı, ışıklı-ay, ay-aydınlığında-yansıyan kız". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Işıklı ay manasında nitelendirir. Klasik Pers-Türk-Arap divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celaleddin-i Rumî (1207-1273) gibi büyük şâirler-pîrler māh-nūr, māh-i pür-nūr ("parıltılı-ay"), māh-i tabân ("parlak-ay"), māh-rû ("ay-yüzlü"), māh-paykar ("ay-bedenli"), māh-likâ ("ay-yüz"), māh-i kâmil ("dolun-ay") yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgeleridir; klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde māh-i Muḥammad ("Hz. Peygamber-ay yan-bağlamı; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge") yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. māh- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları klasik Pers-Türk halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Mâhide (ay-yan-form), Mâhpeyker ("ay-yüzlü; klasik divan-şiir söz-yapısı"), Mâhrû (ay-yüzlü), Mâhriben (ay-zarafetli), Mâhitap ("ay-ışığı yan-form söz-yapısı; klasik Türkçü-Cumhuriyetçi yan-form söz-yapısı"), Mâhpâre (ay-paresi), Mâhcebin (ay-alın), Mâhsîmâ (ay-sîma), Mâhmûd (ay-isimli yan-form söz-yapısı; Mahmud — bk. Mahmut yan-form söz-örgüsü; klasik Pers söz-yapısı māh-mūd yan-yorumlu söz-yapısının söz-yansıması; klasik Arapça-yan-bağlamla Maḥmūd — övülmüş yan-form söz-yapısı klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır) yan-örgüsü vardır. -nur sonlu klasik Türkçe-Arapça hibrid compound söz-yapıları klasik Anadolu halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Aynur (ay-nur), Günnur (gün-nur), Esennur (esen-nur), Yıldıznur (yıldız-nur), Sevnur (sev-nur), Hüsnünur (hüsn-nur), Şafaknur (şafak-nur), Tannur (tan-nur), Birnur (bir-nur), Hilalnur (hilâl-nur), Erennur (eren-nur), Cannur (can-nur), Cihannur (cihan-nur), Bahârnur (bahar-nur) yan-örgüsü vardır. al-nūr sözcüğünün Arap-İslamî söz-örgüsünde söz-merkezindeki konumu yan-yorumla yan-bağlanır; klasik İslamî Allāh nūr al-samāwāti wa al-arḍ (Nur 35) yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî teoloji-tasavvuf-edebiyat geleneğinin söz-merkezindeki söz-imge; klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde nūr-i Muḥammadī (Hz. Peygamber'in Nuru), nūr-i Hudâ (Hudâ-nuru), nūr-i ezel (ezel-nuru), nūr-i ilâhî (ilâhî-nur) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgeleridir. Mâhinur özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam-Pers ailelerin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Mâhinûr / Mâhinur / Māh-Nūr yan-formlarında yerleşmiştir.