Nesimi

Nesimi, Arapça Nasīmī (نسيمي) — n-s-m (yumuşak-rüzgâr-esmek, hafif-soluk) kökünden — yumuşak-huylu, yumuşak-yan-yansıyan-rüzgâr, klasik Pers-Arap divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yumuşak huylu manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-nasīm (yumuşak-rüzgâr, klasik halk-Arap doğa söz-yapısı), al-nasamāt (yumuşak-rüzgârlar-çoğul), Nāsim (yan-form söz-yapısı), al-mansim (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. En bilinen taşıyıcısı klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge: 'İmâdüddîn Nesîmî (1369-1417, Hurûfî-Sufi-pîri ve şâir; klasik Hurûfîlik tarîkatının söz-merkezi pîri ve klasik divan-edebî-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; Halep'te 1417'de derisi yüzülerek şehit-edildi; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge). Klasik halk-Pers-Türk-Azerî söz-örgüsünde Nesîmî Vahdet-i Vücûd doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (bk. Muhiddin, Vahdet maddeleri yan-form söz-örgüsü). 153 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #438 sıradadır.

Arapça Nasīmī (نسيمي), n-s-m ("yumuşak-rüzgâr-esmek, hafif-soluk; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde n-s-m kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-nasīm — yumuşak-rüzgâr, al-nasamāt — yumuşak-rüzgârlar-çoğul, Nāsim — yan-form söz-yapısı, al-mansim — yan-form söz-yapısı, Nasīmī — yan-form söz-yapısı; -ī yan-yumuşak yan-form son-eki yan-bağlanır, Nesim — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünden — yumuşak-huylu, yumuşak-yan-yansıyan-rüzgâr, klasik Pers-Arap divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Yumuşak huylu manasında nitelendirir. Klasik halk-Arap doğa söz-örgüsünde al-nasīm — yumuşak-rüzgâr, sabah-yan-yansıyan-yumuşak-rüzgâr söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde nasīm-i ṣabā (sabâ-rüzgârı), nasīm-i bahār (bahar-rüzgârı), nasīm-i 'aşk (aşk-rüzgârı), nasīm-i 'ārifân (âriflerin-rüzgârı), nasīm-i seḥer (seher-rüzgârı; bk. Sehernaz maddesi yan-form söz-örgüsü), nasīm-i Tūbā (Tûbâ-rüzgârı; klasik İslamî cennet-yan-yapı söz-yapısı), nasīm-i Karbalā' (Kerbelâ-rüzgârı; klasik halk-Şîî söz-yapısı yan-bağlanır), nasīm-i 'ahd (ahd-rüzgârı) yan-form söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. *En bilinen taşıyıcısı klasik halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge: 'İmâdüddîn Nesîmî** (Imād al-Dīn Nasīmī, 1369-1417, Halep'te şehit-edildi) — klasik Hurûfîlik tarîkatının söz-merkezi pîri ve klasik Pers-Türk-Azerî divan-edebî-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki Vahdet-i Vücûd doktrininin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (bk. Muhiddin, Vahdet maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — İbn 'Arabī yan-bağlamı yan-bağlanır); klasik Hurûfî-doktrini Faḍl Allāh Astarābādī'nin (öl. 1394) söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; Fadl Allāh-Nesîmî silsilesi klasik halk-Hurûfî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Halep-Memlûk söz-örgüsünde 1417'de derisi yüzülerek şehit-edildi ("Yâ kâfirûn nesimî kâfir, mü'minûn diyor mü'min" — klasik halk-Pers-Türk söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi); Mansûr-i Hallâc (öl. 922 — klasik tasavvuf-şehîd; Anâ al-Ḥaqq yan-bağlamı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır) ile birlikte klasik İslamî tasavvuf-şehîd söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Nesîmî klasik Pers-Türk-Azerî divan-şiirinde söz-merkezi-divan yan-bağlanır: Türkçe-Divan, Farsça-Divan (klasik Pers söz-örgüsünde söz-merkezi divân-yan-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır), Arabî-Mukaddimât yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır. Nesîmî'nin söz-merkezi divan-yan-formlarından: "Bende sığar iki cihân, ben bu cihâna sığmazam", "Aşkın senin nârın senin, lutfun senin nûrun senin / Ben varlığım ortaya koymuşum, başkasını seçmem yâr", "Sıdkını gör, hâlini bil, cürmünü tut, kendini yık" yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-Hurûfî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nesîmî / Nesimi* yan-formunda yerleşmiştir.