Sabır

Sabır, Arapça al-ṣabr (الصبر) — ṣ-b-r (sabretmek, dayanmak, tahammül-etmek) kökünden — katlanma, dayanma, ses-çıkarmadan-bekleme, tahammül-etme, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Katlanma, dayanma, ses çıkarmadan bekleme, tahammül etme manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Ṣābir (sabreden — yan-form söz-yapısı; Sabri yan-form; bk. Sabri maddesi yan-form söz-örgüsü), al-Ṣabbār (mübalağalı yan-form söz-yapısı), al-iṣṭibār (sabır-yan-yapı söz-yapısı), Sabriye (yan-form söz-yapısı), al-mutaṣabbir (yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de al-ṣabr/al-ṣābirīn söz-yapısı 100+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapıları: Bakara 2:153 Yā ayyuhā lladhīna āmanū-sta'īnū bi-l-ṣabri wa al-ṣalāti inna'llāha ma'a al-ṣābirīn — "Ey iman-edenler! Sabır ve namaz ile [Allah'tan] yardım-isteyin; şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir"; Âsr 103:3 Wa-tawāṣaw bi-l-ḥaqqi wa-tawāṣaw bi-l-ṣabr — "[mü'minler] hakkı tavsiye-eder, sabrı tavsiye-ederler". Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-ṣabr — al-tawakkul (tevekkül; bk. Teyfik maddesi yan-form söz-örgüsü Hûd 88 yan-bağlamı), al-shukr (şükür) ile birlikte üç-onursal söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. 124 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #423 sıradadır.

Arapça al-ṣabr (الصبر), ṣ-b-r ("sabretmek, dayanmak, tahammül-etmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ṣ-b-r kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Ṣābir — sabreden-yan-form söz-yapısı; bk. Sabri maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada, al-Ṣabbār — mübalağalı yan-form söz-yapısı, al-iṣṭibār — sabır-yan-yapı söz-yapısı, Sabriye — dişil yan-form söz-yapısı, al-mutaṣabbir — yan-form söz-yapısı, al-ṣābirūn/al-ṣābirīn — sabredenler-çoğul söz-yapısı, al-Saburu — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünden — katlanma, dayanma, ses-çıkarmadan-bekleme, tahammül-etme, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Katlanma, dayanma, ses çıkarmadan bekleme, tahammül etme manasında nitelendirir. Kur'an-ı Kerîm'de al-ṣabr/al-ṣābirīn söz-yapısı 100+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapıları: (1) Bakara 2:153 Yā ayyuhā lladhīna āmanū-sta'īnū bi-l-ṣabri wa al-ṣalāti inna'llāha ma'a al-ṣābirīn — "Ey iman-edenler! Sabır ve namaz ile [Allah'tan] yardım-isteyin; şüphesiz Allah, sabredenlerle beraberdir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sabır-doktrinin söz-merkezi söz-imgesi; (2) Bakara 2:155-157 Wa-la-nablu-wannakum bi-shay'in mina al-khawfi wa al-jū'i wa-naqṣin mina al-amwāli wa al-anfusi wa al-thamarāt wa-bashshiri al-ṣābirīn / Alladhīna idhā aṣābathum muṣībatun qālū innā li'llāhi wa-innā ilayhi rāji'ūn / Ulā'ika 'alayhim ṣalawātun min rabbihim wa-raḥmatun wa-ulā'ika humu al-muhtadūn — sabredenler-onursal söz-merkezi söz-yapısı; (3) Âsr 103:3 Wa-tawāṣaw bi-l-ḥaqqi wa-tawāṣaw bi-l-ṣabr — "[mü'minler] hakkı tavsiye-eder, sabrı tavsiye-ederler"; (4) Yûsuf 12:18 Fa-ṣabrun jamīl — "Güzel-bir-sabır" — Hz. Yâkub'un Hz. Yûsuf-haberi-üzerine söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (klasik İslamî ṣabr-i jamīl — güzel-sabır söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır); (5) Hûd 11:115 Wa-ṣbir fa-inna'llāha lā yuḍī'u ajra al-muḥsinīn — "Sabret; şüphesiz Allah, ihsân-edenlerin ecrini zayi-etmez". Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-ṣabr — al-tawakkul (tevekkül; bk. Teyfik maddesi yan-form söz-örgüsü Hûd 88 Wa-mā tawfīqī illā bi'llāh yan-bağlamı), al-shukr (şükür) ile birlikte klasik İslamî tasavvuf-üç-onursal söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır; klasik halk-Sünni söz-örgüsünde Imām al-Ghazālī'nin (1058-1111) Iḥyā' 'Ulūm al-Dīn eserinin söz-merkezi al-Ṣabr wa al-Shukr yan-bağlamı söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Hz. Eyyûb peygamberin (öl. ?) al-ṣabr mertebesinin söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (bk. Eyyüp maddesi yan-form söz-örgüsü Sâd 38:41 yan-bağlamı). Aynı kök-ailesinden Sabri (sabırlı; bk. Sabri maddesi yan-form söz-örgüsü), Sabriye (dişil yan-form), Saburi, Sabra yan-örgüsü oluşur. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Sabır / Ṣabr yan-formunda yerleşmiştir.