Şemsi

Şemsi, Arapça Shamsī (شمسى) — al-shams ("güneş, klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurunun -ī nispet-eki yan-formunun söz-imgesi yan-bağlanır (bk. Şemsettin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Aynı kök-ailesinden al-Shams (klasik halk-Şems Sûresi 91 söz-merkezi söz-yapısı; al-shams wa-ḍuḥāhā — "güneşe ve onun ışığına andolsun" söz-merkezi yan-bağlamı), Shams al-Dīn — compound theofor, Şemsettin (yan-form söz-yapısı), Şams-i Tabrīzī (Şems-i Tebrîzî 1185-1248 — Mevlânâ'nın söz-merkezi-üstâdı; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), Shamsiyya yan-örgüsü oluşur. *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezindeki Şems-i Tebrîzî**: Şems-i Tebrîzî (Shams al-Dīn Muḥammad ibn 'Alī al-Tabrīzī 1185-1248; klasik halk-Tebriz-Konya söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (1207-1273) söz-merkezi-üstâdı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Dīwān-i Shams-i Tabrīzī* — Mevlânâ'nın Şems'e ithafen yazdığı klasik halk-Pers-Sufi-divan söz-merkezi eseri yan-bağlanır. 170 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2022'de #452 sıradadır.

Arapça Shamsī (شمسى), al-shams ("güneş; klasik halk-Arap söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde sh-m-s kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Shams — klasik halk-Şems Sûresi 91 söz-merkezi söz-yapısı, Shams al-Dīn — compound theofor; bk. Şemsettin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada, Şams-i Tabrīzī — Şems-i Tebrîzî yan-bağlamı, Shamsiyya, al-shumūs — güneşler yan-örgüsü") söz-unsurunun -ī nispet-eki yan-formunun söz-imgesi yan-bağlanır. Kur'ânî yan-bağlam Şems Sûresi 91:1: Wa-l-shamsi wa-ḍuḥāhā ("Güneşe ve onun ışığına andolsun") söz-merkezi yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden Yâ-Sîn 36:38 Wa-l-shamsu tajrī li-mustaqarrin lahā ("Güneş kendi yörüngesinde akıp gider"), Furkân 25:45 Thumma ja'alnā al-shamsa 'alayhi dalīlā söz-merkezi yan-bağlamları yan-bağlanır. *Tarihsel-Sufi yan-bağlamı klasik halk-Mevleviye söz-örgüsünün söz-merkezindeki Şems-i Tebrîzî**: Şems-i Tebrîzî (Shams al-Dīn Muḥammad ibn 'Alī al-Tabrīzī 1185-1248; klasik halk-Tebriz-Konya söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (1207-1273; bk. Celaleddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) söz-merkezi-üstâdı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Dīwān-i Shams-i Tabrīzī / Dīwān-i Kabīr — Mevlânâ'nın Şems'e ithafen yazdığı 35,000-beyitlik klasik halk-Pers-Sufi-divan söz-merkezi eseri yan-bağlanır; 1244 Konya'ya geliş, 1247 Şam-yan-bağlamı, 1248 ortadan-kaybolma yan-bağlamlı söz-merkezi söz-imge yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Shamsī / Şemsî / Şemsi* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Güneydoğu-Anadolu, İç-Anadolu Sünnî-Sufi-yan-bağlamlı muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami kız adı oldu.