Sultan

Sultan, Arapça sultan sözcüğünden gelir ve "otorite, güç, hükümdarlık; hükümdar" anlamlarını yansıtır; 'kudret sahibi olma, hâkim olma' kökünden türer. Kur'an'da sultan 37 yerde "delil, otorite, yetki" anlamında kullanılır. Abbasi döneminden itibaren İslam siyasi tarihinde padişahlık unvanı olan bu kelime, Türkçede hem erkek hem kadın adı olarak kullanılmıştır; bir erkek unvanının kız adı olması Türk kültürüne özgü bir alışkanlıktır. TÜİK kayıtlarında Sultan ismine ilk olarak 1850 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1924 yılında 7. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 219. sırayla listelenmektedir.

Arapça sultan, 'hakim olmak, güç ve yetki sahibi olmak' anlamındaki kökten gelen soyut bir addır. Aynı kökten Türkçeye de geçmiş sulta (egemenlik, zor gücü), tasallut (üstünlük kurma) ve musallat (baskın gelen, üzerine salınmış) sözcükleri gelir. Kur'an'da sultan pek çok ayette geçer ve çoğunlukla "delil, açık yetki, Allah'ın verdiği izin" anlamındadır; Rahman 55:33 ile İbrahim 14:10 bunun bilinen örnekleridir. Sözcük hükümdarlık unvanı olarak Abbasi döneminden, 10. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlandı; Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey'in 1038'de bu unvanı alması, sultanlığın İslam siyasi geleneğine kalıcı biçimde yerleşmesinin başlangıcı sayılır. Osmanlı hanedanında Sultan hem padişah hem de hanedan kadınları için kullanıldı (Valide Sultan, Sultan Hatun); adın Türkçede hem erkek hem kadın adı olarak yerleşmesi bu çift kullanımdan gelir.