Sümeyya

Sümeyya, Arapça Sumayya (سمية) — Hz. Sümeyye bint Khayyāṭ'ın klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki onursal-adı yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. Klasik İslamî sîret-tarihinde al-Shahīda al-Ūlā ("ilk-şehîd-kadın") onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; Hz. Peygamber'in ilk-Müslüman-grubundan, Mekke-müşrik-baskı döneminde Ebû Cehil tarafından şehit-edilen ilk-kadın-mü'min yan-bağlamı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi. Aynı kök-ailesinden al-sumuww ("yükseklik, yücelik; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), sammā / yusammī (adlandırdı / adlandırır), al-isim ("isim, ad; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı"), al-Asmā' (isimler — çoğul; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı yan-bağlamı; bk. İsmigül maddesi söz-örgüsü), al-Sumayy (yan-form söz-yapısı), al-Musammā (adlandırılmış — yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür Sumayya bint Khayyāṭ al-Makhzūmiyya (öl. 615 — Hz. 'Ammār ibn Yāsir'in annesi; klasik İslamî al-Sābiqūn al-Awwalūn — ilkler-grubunun söz-merkezindeki kadın-figür; klasik İslamî sîret-tarihinde Mekke-müşrik-baskı döneminde Ebû Cehil tarafından şehit-edilen ilk-kadın-mü'min yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi). 70 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #394 sıradadır.

Arapça Sumayya (سمية), klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki onursal-adı yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. Etimolojisi tartışmalıdır; klasik söz-örgüsünde s-m-y ("yüksek-olmak; isim-koymak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde isim-yükseklik kök-ailesi") kökünden yan-yorumla yan-bağlanır — küçük-yüksek, küçük-isimli, isim-yan-yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısı. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki figür Sumayya bint Khayyāṭ al-Makhzūmiyya (öl. 615 — Hz. 'Ammār ibn Yāsir'in annesi; klasik İslamî al-Sābiqūn al-Awwalūn — ilkler-grubunun söz-merkezindeki kadın-figür yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi). Hz. Sümeyye Mekke'de Mahzûm-kabilesinin azatlısı yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; eşi Yâsir ibn 'Âmir ile birlikte ilk-Müslüman-grubundan; oğlu 'Ammār ibn Yāsir klasik İslamî sahabi-onursal-grubunun söz-merkezindeki figür yan-bağlanır. Klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı: Mekke-müşrik-baskı döneminde (615 civarı) Ebû Cehil tarafından şehit-edilen ilk-kadın-mü'min yan-bağlamlı söz-yapısı; klasik söz-örgüsüne göre Ebû Cehil'in mızrağıyla şehit-edildi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezi söz-yapısı; al-Shahīda al-Ūlā ("ilk-şehîd-kadın") onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in Ṣabran āla Yāsir, fa-inna maw'idakumu al-jannah ("Yâsir-âilesi, sabredin; size va'dedilen-yer cennettir" — İbn Sa'd, al-Ṭabaqāt al-Kubrā 8 yan-bağlamlı söz-yapısı) hadisi yan-bağlanır; klasik İslamî şehid-onursal söz-yapısının söz-imgesi. Aynı kök-ailesinden al-sumuww ("yükseklik, yücelik; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), sammā / yusammī ("adlandırdı / adlandırır; klasik halk-Arapça söz-yapısı"), al-isim ("isim, ad; klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı"), al-Asmā' ("isimler — çoğul; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sı yan-bağlamı; bk. İsmigül maddesi söz-örgüsü"; A'râf 7:180 Wa-li'llāhi al-asmā'u al-ḥusnā fa-d'ūhu bihā), al-Sumayy ("yan-form söz-yapısı"), al-Musammā ("adlandırılmış — yan-form söz-yapısı") yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Sümeyye-i Şehîde (Şehîde-Sümeyye) yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Sümeyya özellikle dindar-eğitimli Türk-İslam-Pers-Arap ailelerin sevdiği klasik kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı; modern Türk-İslam söz-örgüsünde özellikle 1950'den itibaren popülerleşen kız-adlarındandır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Sümeyye / Sümeyya / Sumayya yan-formlarında yerleşmiştir; Sümeyye yan-formu da klasik halk-yumuşak-söyleyişin söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlanır.