Tomris, Herodot'un anlattığı, Pers Kralı Kiros'u yenen Massaget kraliçesinin adıdır. Türkiye'de orta sıklıkta tercih edilen bir isimdir (TÜİK 2025: #162).
Deneyin
Tomris İsminin Anlamı ve Kökeni
Tomris, antik tarihçi Herodotos'un anlattığı Massaget kraliçesi Tomyris'in adından gelir; adın kökü eski İran dillerinde 'cesur' anlamındaki bir sözcüğe bağlanır. MÖ 6. yüzyılda yaşayan Tomris, Pers İmparatorluğu'nun kurucusu Büyük Kiros'u savaşta yenip öldüren kadın hükümdardır. Türkçü tarih yazımı onu Türk sayar ve 'Tomris Hatun' adıyla 'ilk Türk kraliçesi' olarak anar; ad bu yoldan 1910'lardan beri Yeni Türk adları arasında duyulur. Kız çocuğuna cesaret ve önderlik dileğini taşır. TÜİK kayıtlarında Tomris ismine ilk olarak 1923 yılında rastlanmaktadır. İsim, en güncel veri olan 2025 yılında 162. sırayla kendi zirvesindedir.
Tomris, Yunanca Tómyris biçiminin Türkçe söylenişidir: Herodotos MÖ 5. yüzyılda yazdığı Tarih'inde Massagetlerin kraliçesini bu adla kaydeder. Adın kaynağı ise kraliçenin halkının konuştuğu eski İran dilleridir; ad orada 'cesur' anlamındaki tahm sözcüğüne bağlanır ve Şehname'deki Tehmuras ile Tehmine adlarında aynı sözcüğün izi görülür. Herodotos'a göre Massagetler, giyimleri ve yaşayışlarıyla İskitlere benzeyen, Orta Asya bozkırlarında yaşayan atlı bir halktı. Türkçü yazarlar onları Türklerin ataları arasında saydı ve adı Türkçe temür (demir) sözcüğüyle de ilişkilendirdi; halk arasındaki 'demir gibi sert' yorumu buradan gelir. Tomris, 1910'lardan itibaren duyulan Yeni Türk adlarındandır; Cumhuriyet'in ilk yıllarında kayıtlarda yer alır ve 2020'lerde hızla yükselmiştir.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan kız isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Tomris İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Bir adın insanı belirlediğini söyleyemeyiz; ama adların taşıdığı çağrışımlar kültürel olarak paylaşılır ve gerçektir. Yunanca ve Farsça kökenli Tomris isminde öne çıkan üç özellik:
Cesaret
İsmin ilk akla getirdiği şey cesaret — yeniyi denemekten, bilinmeyene girmekten çekinmeyen bir tavır. Bu adlar çoğu zaman bir yürek dileğiyle verilir.
Kararlılık
Ağırlığını taşıyan, taşıyamadığında da bırakıp gitmeyen bir karakter. Bu adlarda güç, sesin yüksekliğiyle değil, sözün tutulmasıyla ölçülür.
Asalet
Bu isim vakar ve vefayla anılır: bağlandığına sadık kalan, geldiği yeri unutmayan bir tavır. Asalet burada unvan değil, tutarlılık demektir.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Tomris 1923'te 283. sırayla kayıtlara girdi ve Cumhuriyet'in ilk yirmi yılında 280 ile 380. sıralar arasında verilen bir addı. 1950'lerden sonra geriledi; 1960'lardan 2000'lerin ortasına dek 450 ile 580. sıralarda seyrek görüldü ve 2006-2013 arasında kayıtlarda hiç yer almadı. 2017'den itibaren hızla yükseldi: 2020'de 417., 2022'de 302., 2024'te 208. sıradaydı. 2025'te 162. sırayla kendi zirvesine ulaştı.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
YükseliyorGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 45.000 kişiden biri
- Nadir
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Tomris adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Tomris adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Mitolojik Kökeni
Antik Massaget halkı — bugünkü Kazakistan ve Özbekistan'da, Aral Gölü çevresinde yaşamış, İskitlerle kültürel akrabalığı olan bozkır atlı savaşçı toplum — Türkçü tarih yazımında Türklerin ataları arasında sayılır. Tomris bu halkın kraliçesi olarak Türk milli tarih anlatısında kadın hükümdarlık geleneğinin en eski simge figürü konumundadır. Zeki Velidi Togan ve sonraki Türkçü tarihçilerin çalışmalarında Tomris ata kraliçe figürü olarak yeniden canlandırıldı. 2019 yılında Kazakistanlı yönetmen Akan Satayev'in yönettiği Tomris: Savaşçı Kraliçe filmi — uluslararası bütçeli bir yapım — Kazakistan'ın tarihi milli sinemasının dönüm noktalarından biri oldu ve figürü küresel popüler kültüre taşıdı.
Tarihi Figürler
Tomris Hatun (Massagetai kraliçesi)
M.Ö. 6. yüzyıl, Orta AsyaMassagetai konfederasyonunun kraliçesi. Herodotos'un Tarih'inde (M.Ö. ~430) anlatıldığına göre, Pers İmparatoru Büyük Kiros'un Massagetai topraklarını fethetmek için yaptığı seferde oğlu Spargapises ele geçirilince Tomris savaşı kazandı ve MÖ 530'da Kiros'u öldürdü. Türkçü-tarihsel adlandırma geleneğinde ilk Türk kraliçesi olarak benimsenmiş efsanevi kadın liderdir.
Edebiyatta ve Folklorda
Herodotos — Historiai (Tarih), 1:204-214
Herodotos · -450Antik Grek tarihçisi Herodotos'un (y. M.Ö. 484-425) Tarihinin 1. kitabının son bölümleri, Tomris ile Kiros arasındaki çatışmayı ayrıntılı anlatan ilk yazılı kaynaktır; Tomris bugün büyük ölçüde bu anlatı sayesinde bilinir ve eser Türkçeye de çevrilmiştir. Sonraki yüzyıllarda Jüstinus'un Pompeius Trogus özeti (Philippica Tarihi, I.8) ve Jordanes'in Geticası (6. yy) da hikâyeyi farklı ayrıntılarla anlatır; Jordanes onu Getlerin kraliçesi olarak anar.
Modern Kültürde
Tomris: Savaşçı Kraliçe
Film · 2019Kazakistan yapımı tarih filmi — yönetmen Akan Satayev, başrolde Kazakistanlı oyuncu Almira Tursyn. 1 Ekim 2019'da Kazakistan'da vizyona girdi; Türkiye'de de dağıtıldı, ABD ve Kanada'da Amazon Prime Video'ya alındı. Film, Massagetler kraliçesi Tomris'in Büyük Kiros'a karşı mücadelesini merkeze alır; Kazakfilm ve Sataifilm ortak yapımıdır.
Varyantlar
Tomris İsmiyle Kurulan İkili Adlar
Tomris ismini başka bir isimle birlikte kullanmak isteyenler için TÜİK kayıtlarında yer alan ikili adlar.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Yunanca (Herodotos)Tómyris (Τόμυρις)
- Eski İran dilleriTahm (cesur)
- KazakçaTomiris
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- Türkçe (modern)Tomris