Umay, eski Türk inancında çocukları ve yavruları koruyan ana tanrıçanın adıdır; Orhun Yazıtları'nda anılır. Türkiye'de en çok tercih edilen isimlerden biridir (TÜİK 2025: #6).
Umay İsminin Anlamı ve Kökeni
Umay, Eski Türkçe umay/humay adından gelir — Türk-Moğol İslam öncesi inanç dünyasında çocukları ve hayvan yavrularını koruyan dişi tanrıçanın adıdır. Orhun Yazıtları'nda zikredilen bu ad, 2010 sonrası Türk mitolojisine olan ilginin canlanmasının ürünü olarak modern Türk kız isimlerinin en hızlı yükselenlerinden biri hâline gelmiştir. TÜİK kayıtlarında Umay ismine ilk olarak 1942 yılında rastlanmaktadır. İsim, 2025 yılı itibarıyla en yüksek düzeyine ulaşarak 6. sıraya çıkmıştır.
Eski Türkçe umay, ana, koruyucu ruh anlamına gelir; Türk ve Moğol halklarının İslam öncesi inanç dünyasında koruyucu dişi tanrıçanın adıdır. Kelime, Ana Altay kökenli olup Kırgız, Kazak, Altay Türk dillerinde de aynı mitolojik anlamla kullanılır; bazı Türkologlar humay biçimini Fars mitolojisindeki koruyucu Hüma Kuşu'yla (devletkuşu) eş köklü sayar. Türkiye Türkçesinde özel ad olarak kullanımı 2010 sonrası Türk mitolojisine olan ilginin canlanmasının hızlanmasıyla başladı; 2015 sonrası hızlı bir tırmanışla ilk 10'a girdi.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Umay İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Bir adın insanı belirlediğini söyleyemeyiz; ama adların taşıdığı çağrışımlar kültürel olarak paylaşılır ve gerçektir. Türkçe kökenli Umay isminde öne çıkan üç özellik:
Maneviyat
İsmin ilk akla getirdiği şey maneviyat: kuşaklar boyu aynı çağrışımla verilmiş, dinî hafızada yeri olan bir ad. Türk isim geleneğinin en köklü katmanlarından biri.
Şefkat
İhtiyacı söylenmeden gören, yardımını da başa kakmayan bir yakınlık. Şefkat burada acımak değil, sahip çıkmak.
Kararlılık
Bu isim kararlılıkla anılır — bağırarak değil, ısrarla. Zoru gördüğünde vazgeçmeyen, verdiği sözü unutmayan bir karakter. Türk isim geleneğinde böyle adlar sıklıkla bir dilekle verilir: çocuk hayatta sağlam dursun diye.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Deneyin
Size en yakın ismi bulalım
6 kısa soru, 30 saniye — zevkinize göre kişisel isim önerileri.
Popülerlik Hikâyesi
Umay, 2000 öncesi TÜİK kayıtlarında neredeyse hiç görülmeyen bir isimdi. 2010 sonrası Türk mitoloji, Göktürk ve Orhun Yazıtları'na yönelik artan popüler ilgiyle birlikte hızlı bir yükselişe geçti. 2020 sonrası özellikle Türk milli tarihsel dizi dalgasının (Alparslan: Büyük Selçuklu, Kuruluş: Osman) yarattığı kültürel atmosferde ivme kazandı ve 2025'te #6 sıraya tırmandı. Yükselişini sürdüren ismin zirveye ulaşma potansiyeli, aynı kuşakta yükselen Defne, Asel ve Alya ile rekabet edebilecek düzeydedir.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
ZirvedeGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 4.800 kişiden biri
- Orta yaygınlıkta
Umay ismini eşin de sever mi?
İsim Eşleşmesi ile birlikte seçin — ikinizin de beğendiği isimler eşleşsin.
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Umay adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Umay adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Mitolojik Kökeni
Umay, Türk-Moğol İslam öncesi inanç dünyasının üç baş tanrısından biridir: Gök Teŋri (gökyüzünün yüce erkek tanrısı), Erlik Han (yeraltının karanlık tanrısı) ve Umay Ana (yeryüzünün koruyucu dişi tanrıçası). Hamile kadınları, yeni doğmuş bebekleri, çocukları ve hayvan yavrularını koruduğuna inanılır; Tuva, Altay, Kırgızistan şaman topluluklarında hâlâ ondan dilek dilenir. Kül Tigin Yazıtı'nın doğu yüzünde (732) geçen Umay teg ögüm (Umay gibi olan annem) ifadesi, Türkçenin en eski yazılı metninde tanrıçanın adıyla zikredilmesini sağlar — bu, Türk dilinin en erken kayıtlı ilahi adlarından biridir.
Edebiyatta ve Folklorda
Kül Tigin Yazıtı
Göktürk Kağanlığı'nın Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin için diktirilen ve Türkçenin bilinen en eski yazılı anıtlarından biri olan yazıtın doğu yüzünde Umay teg ögüm Katun kutıŋa inim Kül Tigin er at bultı (Umay gibi annem Katun'un baht-yüceliğiyle, kardeşim Kül Tigin er adını kazandı) ifadesi geçer. Bu, Umay adının Türk edebiyatındaki en eski yazılı zikridir (732).
Oğuzname
Uygur Türklerinin sözlü destan geleneğinin yazılı bir varyantı olan Oğuzname'de Umay ana karakter olarak yer almasa da, Türk-Moğol inanç dünyasında kadın koruyucu ilkenin sürekliliği — kutsal kadın anneler, doğum koruyucu ruhlar — bu metinde de korunur ve modern Türk mitolojik adlandırma geleneğine kaynak olur.
Orhun Yazıtları — Umay tanrıçası
Orhun Yazıtları (732-735) Tonyukuk ve Bilge Kağan kitabelerinde Umay (koruyucu kadın tanrıça, anneliğin koruyucusu) Eski Türk inanç sisteminin temel kadın tanrıçası olarak yer alır. Türk ve Moğol halklarının İslam öncesi inanç dünyasında çocukları ve hayvan yavrularını koruyan dişi koruyucu ruh olarak işlenir.
Modern Kültürde
Umay Umay
Müzik · 1966Türk pop-rock sanatçısı (d. 1966). Akçaabat doğumlu Umay Gedikoğlu, 1994'te çıkan ilk albümü Umay Umay ve albümün Böl Beni şarkısıyla tanındı; kayıtlarda Şebnem Ferah, Teoman ve Özlem Tekin de vokalleriyle yer aldı.
Deneyin
Umay soyadınızla nasıl duruyor?
Soyadınızı yazın; ses akışını, ritmi ve anlam ilişkisini birlikte değerlendirelim.
Umay ile İsim Çiftleri
Birlikte sık kullanılan isim çifti önerileri
Ünlü İsimdaşlar
Umay Umay
1990'ların başında 'Böl Beni' şarkısıyla tanınan pop-rock sanatçısı; müzik kariyerinin yanı sıra kitaplar da yayımlamıştır.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Eski Türkçe (kaynak)Umay
- MoğolcaUmai / Umay
- Kırgızca / KazakçaUmay Ana