Umay, eski Türk inancında çocukları ve yavruları koruyan ana tanrıçanın adıdır; Orhun Yazıtları'nda anılır. Türkiye'de en çok tercih edilen isimlerden biridir (TÜİK 2025: #6).
Deneyin
Umay İsminin Anlamı ve Kökeni
Umay, Orhun Yazıtları'nda anılan kutsal bir dişi varlığın adıdır; eski Türk inancında doğuran kadınların ve küçük çocukların koruyucusu sayılır, bugün de Orta Asya Türk masallarında böyle anılır ve çoğu zaman 'ana tanrıça' diye tanıtılır. Türkiye'de ad önce soyadı olarak tanındı: Atatürk, Hilal-i Ahmer (bugünkü Kızılay) başkanı Fuat Umay'a bu soyadını vermiştir. Kız adı olarak 2010'lardan sonra Türk mitolojisine ilginin canlanmasıyla en hızlı yükselen adlardan biri oldu. TÜİK kayıtlarında Umay ismine ilk olarak 1942 yılında rastlanmaktadır. İsim, 2025 yılı itibarıyla en yüksek düzeyine ulaşarak 6. sıraya çıkmıştır.
Eski Türkçe umay, ana, koruyucu ruh anlamıyla açıklanır; Türk ve Moğol halklarının İslam öncesi inanç dünyasında koruyucu, kutsal bir dişi varlığın adıdır. Sözcük Kırgız, Kazak ve Altay Türklerinin inançlarında da aynı koruyucu varlığı anlatır. Bazı araştırmacılar adı, eski Hint ve İran mitolojisinde bereket ve mutluluk kaynağı sayılan, kimi zaman kuş biçiminde anlatılan kutlu Hüma'yla (devletkuşu) ilişkilendirir; bu bağ kesinleşmiş değildir. Fuat Umay'ın (1885-1963) soyadıyla Cumhuriyet'in ilk yıllarında tanınan ad, kız adı olarak 1940'lardan beri kayıtlıdır; asıl yükselişi 2010'lardan sonra gelmiş ve ad 2025'te 6. sıraya çıkmıştır.
Umay ile İsim Çiftleri
Birlikte sık kullanılan isim çifti önerileri
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan kız isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Umay İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
Bir adın insanı belirlediğini söyleyemeyiz; ama adların taşıdığı çağrışımlar kültürel olarak paylaşılır ve gerçektir. Türkçe kökenli Umay isminde öne çıkan üç özellik:
Maneviyat
İsmin ilk akla getirdiği şey maneviyat: kuşaklar boyu aynı çağrışımla verilmiş, dinî hafızada yeri olan bir ad. Türk isim geleneğinin en köklü katmanlarından biri.
Şefkat
İhtiyacı söylenmeden gören, yardımını da başa kakmayan bir yakınlık. Şefkat burada acımak değil, sahip çıkmak.
Kararlılık
Bu isim kararlılıkla anılır — bağırarak değil, ısrarla. Zoru gördüğünde vazgeçmeyen, verdiği sözü unutmayan bir karakter. Türk isim geleneğinde böyle adlar sıklıkla bir dilekle verilir: çocuk hayatta sağlam dursun diye.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Umay, 2000 öncesi TÜİK kayıtlarında neredeyse hiç görülmeyen bir isimdi. 2010 sonrası Türk mitoloji, Göktürk ve Orhun Yazıtları'na yönelik artan popüler ilgiyle birlikte hızlı bir yükselişe geçti. 2020 sonrası özellikle Türk milli tarihsel dizi dalgasının (Alparslan: Büyük Selçuklu, Kuruluş: Osman) yarattığı kültürel atmosferde ivme kazandı ve 2025'te #6 sıraya tırmandı. Yükselişini sürdüren ismin zirveye ulaşma potansiyeli, aynı kuşakta yükselen Defne, Asel ve Alya ile rekabet edebilecek düzeydedir.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
ZirvedeGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 4.800 kişiden biri
- Orta yaygınlıkta
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Umay adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Umay adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Mitolojik Kökeni
Umay, Türk-Moğol İslam öncesi inanç dünyasının üç baş tanrısından biridir: Gök Teŋri (gökyüzünün yüce erkek tanrısı), Erlik Han (yeraltının karanlık tanrısı) ve Umay Ana (yeryüzünün koruyucu dişi tanrıçası). Hamile kadınları, yeni doğmuş bebekleri, çocukları ve hayvan yavrularını koruduğuna inanılır; Tuva, Altay, Kırgızistan şaman topluluklarında hâlâ ondan dilek dilenir. Kül Tigin Yazıtı'nın doğu yüzünde (732) geçen Umay teg ögüm (Umay gibi olan annem) ifadesi, Türkçenin en eski yazılı metninde tanrıçanın adıyla zikredilmesini sağlar — bu, Türk dilinin en erken kayıtlı ilahi adlarından biridir.
Edebiyatta ve Folklorda
Kül Tigin Yazıtı
Göktürk Kağanlığı'nın Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin için diktirilen ve Türkçenin bilinen en eski yazılı anıtlarından biri olan yazıtın doğu yüzünde Umay teg ögüm Katun kutıŋa inim Kül Tigin er at bultı (Umay gibi annem Katun'un baht-yüceliğiyle, kardeşim Kül Tigin er adını kazandı) ifadesi geçer (732). Tonyukuk yazıtındaki anışla birlikte Umay adının bilinen en eski yazılı kayıtlarındandır.
Orhun Yazıtları — Umay tanrıçası
Orhun Yazıtları'ndan Tonyukuk (720-725) ve Kül Tigin (732) yazıtlarında Umay (koruyucu kadın tanrıça, anneliğin koruyucusu) Eski Türk inanç sisteminin temel kadın tanrıçası olarak yer alır. Türk ve Moğol halklarının İslam öncesi inanç dünyasında çocukları ve hayvan yavrularını koruyan dişi koruyucu ruh olarak işlenir.
Modern Kültürde
Umay Umay
Müzik · 1966Türk pop-rock sanatçısı (d. 1966). Trabzon doğumlu Umay Gedikoğlu, 1994'te çıkan ilk albümü Umay Umay ve albümün Böl Beni şarkısıyla tanındı; kayıtlarda Şebnem Ferah, Teoman ve Özlem Tekin de vokalleriyle yer aldı.
İkizler İçin
Umay İçin İkiz Kardeş İsimleri
Tüm ikiz isimleri →- İkiz Kız İsimleri
Umay & Asena
Eski Türk inancının iki kadın figürü: çocukları koruyan Umay ve Göktürklerin ata anası sayılan dişi kurt Asena.
İkiz Kız İsimleri → - Kız-Erkek İkiz İsimleri
Umay & Alp
Eski Türk inancında çocukları koruyan Umay ve eski Türklerin yiğit savaşçısı Alp.
Kız-Erkek İkiz İsimleri →
Ünlü İsimdaşlar
Umay Umay
1994'teki ilk albümünün 'Böl Beni' şarkısıyla tanınan pop-rock sanatçısı; müzik kariyerinin yanı sıra kitaplar da yayımlamıştır.
Umay İsmiyle Kurulan İkili Adlar
Umay ismini başka bir isimle birlikte kullanmak isteyenler için TÜİK kayıtlarında yer alan ikili adlar.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Eski Türkçe (kaynak)Umay
- MoğolcaUmai / Umay
- Kırgızca / KazakçaUmay Ana