Zekeriye

Zekeriye, Türkçe halk-yumuşak-söyleyişle Arapça-İbranice Zakariyyā (زكريا) — Hz. Zekeriya peygamber adının Anadolu Türk halk-türkçesi yan-yumuşak-söyleyiş varyantı; aynı peygamber-onursal-mirasla yan-bağlanır (bk. Zekeriya maddesi yan-form söz-örgüsü). İbranice kökenli Zəḵaryāhū / Zəḵaryāh (زَكَرِيَّا) — "Yahve-hatırladı, Allah-anar" söz-yapısından Arapçaya Sami-dil-yan-yorumla geçmiştir; z-k-r (hatırlamak; zikretmek) kök-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Hz. Zekeriya, Kur'an'da klasik Ūlū al-'azm peygamber-onursal-grubunun yan-üyesi (bazı klasik İslamî kelâm-doktrinleri yan-bağlamla yan-bağlar); Hz. Yahyâ'nın babası, Hz. Meryem'in kefil-tutucusu (Âl-i İmrân 3:37 Wa-kaffalahā Zakariyyā — "Onun [Meryem'in] kefil-tutucusu Zekeriya idi"). Hz. Zekeriya'nın yaşlı-yaşta çocuk-niyâzı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Âl-i İmrân 3:38 hunālika da'ā Zakariyyā rabbahu qāla rabbi hab lī min ladunka dhurriyyatan ṭayyibatan innaka samī'u al-du'ā' — "İşte orada Zekeriya Rabbine niyâz-etti, dedi: Rabbim, bana katından temiz-bir-zürriyet bağışla. Şüphesiz sen niyazı-işitensin." Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Zekeriya / Zekeriye / Zekeriyya yan-formlarında yerleşmiştir; Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinde Zekeriye yumuşak-söyleyiş yan-formu yaygın yerleşim-gördü. 151 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #437 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Zekeriye, Arapça-İbranice Zakariyyā (زكريا) — Hz. Zekeriya peygamber adının Anadolu Türk halk-türkçesi yan-yumuşak-söyleyiş varyantı; aynı peygamber-onursal-mirasla yan-bağlanır (bk. Zekeriya maddesi — kök-aile-detayı orada). İbranice kökenli Zəḵaryāhū (זְכַרְיָהוּ) / Zəḵaryāh (זְכַרְיָה) — "Yahve-hatırladı, Allah-anar" söz-yapısından Arapçaya Sami-dil-yan-yorumla Zakariyyā yan-form söz-yapısı yan-yorumla geçmiştir; z-k-r ("hatırlamak; zikretmek; klasik İslamî tasavvuf-jargonunun al-dhikr — Allah-anma söz-merkezindeki kavramı") kök-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Tevrat'ta Hz. Zekeriya küçük-peygamberlerden biri yan-yorumla yan-bağlanır (Tevrat Zəḵaryāh-Sefer-i — Yahudilerin Bâbil-sürgününden-dönüşü dönemine ait peygamber); Kur'an'daki Hz. Zekeriya yan-yorumlu söz-yapısı yan-form söz-yapısının söz-örgüsünde Hz. Yahyâ peygamberin babası söz-imgesi şeklinde yan-bağlanır. Hz. Zekeriya Kur'an'da müstakil olarak Âl-i İmrân 3:37-41, Meryem 19:2-15, Enbiyâ 21:89-90 ayetlerinde detaylı yan-bağlamla yan-bağlanır; Hz. Yahyâ'nın babası, Hz. Meryem'in kefil-tutucusu (Âl-i İmrân 3:37 Wa-kaffalahā Zakariyyā kullamā dakhala 'alayhā Zakariyyā al-miḥrāba wajada 'indahā rizqā — "Onun [Meryem'in] kefil-tutucusu Zekeriya idi. Zekeriya ne zaman onun yanına mihraba girse, yanında bir-rızık-bulurdu" yan-bağlamlı söz-yapısı). Hz. Zekeriya'nın yaşlı-yaşta çocuk-niyâzı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindedir; Âl-i İmrân 3:38 hunālika da'ā Zakariyyā rabbahu qāla rabbi hab lī min ladunka dhurriyyatan ṭayyibatan innaka samī'u al-du'ā' — "İşte orada Zekeriya Rabbine niyâz-etti, dedi: Rabbim, bana katından temiz-bir-zürriyet bağışla. Şüphesiz sen niyazı-işitensin." Bu Kur'anî söz-yapısı klasik İslamî sabır-niyâz-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Meryem 19:2-15 Dhikru raḥmati rabbika 'abdahu Zakariyyā idh nādā rabbahu nidā'an khafiyyā — "Bu, Rabbinin kulu Zekeriya'ya rahmetinin zikridir. Hani Rabbine gizli-bir-niyazla yalvarmıştı" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî gizli-niyaz-yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezindedir. Enbiyâ 21:89 Wa-Zakariyyā idh nādā rabbahu rabbi lā tadharnī fardan wa-anta khayru al-wārithīn — "Zekeriya'ya da [bahsetmiştik]. Hani Rabbine niyâz-etti: Rabbim! Beni yapayalnız bırakma, sen-vârislerin-en-hayırlısısın." Klasik İslamî sîret-edebî söyleminde Hz. Zekeriya'nın yaşlı-yaşta Hz. Yahyâ'yı Allah'tan-bağışlanması (90 yaşına yakın olduğu rivayet edilir) ve Hz. Yahyâ'nın doğumu söz-yapısı klasik İslamî sabır-mucize-yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezindedir. Hz. Zekeriya'nın şehit-edilmesi klasik İslamî sîret-edebî söyleminde yan-yorumla yan-bağlanır (bazı rivayetlerde Hz. Yahyâ'nın şehit-edilmesi-sonrasında Hz. Zekeriya da Yahudilerin saldırısından kaçarken öldürüldü; söz-yapısı klasik İslamî sîret-edebî söyleminin yan-bağlamlı söz-yapısı). Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Zekeriya / Zekeriye / Zekeriyya yan-formlarında yerleşmiştir; Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-türkçesinde Zekeriye yumuşak-söyleyiş yan-formu yaygın yerleşim-gördü.